اربعین در فرهنگ شیعه

خارج نشده و با یکدیگر جوار دارند.¹

تذییل مرحوم علاّمه طهرانی بر کلام مرحوم سیّد بحرالعلوم

 مرحوم والد ما حضرت علاّمه سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی ـ‌ قدّس الله نفسه ـ در تذییل بر این فقرات در رسالۀ سیر و سلوک منسوب به بحرالعلوم چنین فرموده‌اند:

مراد مصنّف آن است که انسان از چهار طرف، گرفتار قوای اربعۀ عقلیّه و وهمیّه و غضبیّه و شهویّه است، و تا از هر کدام از آنها تا چهل منزل دور نشود به مقام فناءِ‌ فی‌الله نخواهد رسید؛ چون مجرّد خروج از یک مرحلۀ از شهوت مثلاً، انسان را از آن مرحله بتمام‌معنی‌الکلمة خارج نمی‌کند، چون حقیقت آن مرحله از شهوت هنوز در وجود انسان مخفی است، و تا چهل مرحله از مرحلۀ اوّل دور نشود آثار به‌کلّی از بین نمی‌رود. بنابراین اگر عالَم شهوت را مثلاً دارای مراحل عدیده‌ای فرض کنیم، هنگامی انسان از یک مرحلۀ از آن به‌کلّی خارج می‌شود که از چهل مرحلۀ بعد از آن خارج شده باشد، و الاّ مجرّد خروج فی‌الجمله انسان را از آن مرحله خارج نمی‌کند، و ممکن است به عروض عوارضی انسان به مرحلۀ اوّل برگردد. هم‌چنین است عالم عقل و غضب و وهم. بنابراین، کسی حقّاً‌ از مرحلۀ اوّلِ غضب خارج می‌شود که از مرحلۀ چهلم خارج شود، و کسی حقّاً از مرحلۀ پنجم عقل خارج می‌شود که از مرحلۀ چهلم خارج شود، و هکذا ... ؛ باید از هر مرحله‌ای که فرض کنیم چهل مرحله دور شود تا از آن مرحله به‌کلّی خلاص شود.²ـ انتهی کلام مرحوم والد، قدّس سرّه.

و سپس مرحوم سیّد در ادامه می‌فرماید: