امام شناسی ج6

گفتار فخر رازى در کبیسه‌گیرى أعراب‌

 و امّا طریقه حسابى که با آن مقدار زیادى را به دست مى‌آوردند، و با کبائس شهور خود را تعدیل مى‌نمودند، در کتب زیجات، مدوّن و مذکور است.

 و واحدى گفته است که: أکثر علماء بر آنند که این نسى‌ء و تأخیر، اختصاص به یک ماه ندارد، بلکه در تمام ماه‌ها صورت مى‌گرفته است، و این گفتار در نزد ما صحیح است بنا بر آنچه ذکر شد، و بنا بر اتّفاق مسلمین بر آنکه چون رسول خدا صلّى اللَه علیه و آله و سلّم اراده حج فرمود در حجّة الوداع، در حقیقت و واقع أمر، حجّ به همان زمان أصلى خود که ذوالحجّه بود بازگشت نمود، و رسول خدا در خطبه فرمود:

 ألاَ إنَّ الزَّمَانَ قَدِ اسْتَدَارَ کَهَیْئَتِهِ یَوْمَ خَلَقَ السَّمَاواتِ و الأرْضَ، السَّنَةُ اثْنَا عَشَرَ شَهْراً. و چنین إراده فرمود که: ماههاى حرام اینک به مواضع خود بازگشت نموده است.¹ 

 و قبل از فخر رازى، أبوریحان بیرونى‌² در چند جاى کتاب مشهور خود: «اَلاَثَارُالْبَاقِیَةُ عَنِ الْقُرُونِ الْخَالیة» از کیفیّت نسى‌ء و تأخیر أعراب در شهور، و اصل تأسیس تاریخ اسلامى و اسامى ماه‌ها بحث کرده است. در یک جا پس از آنکه نام ماههاى دوازده‌گانه عرب را بدین طریق ذکر کرده است:

 الْمُحَرَّمُ، صَفَرُ، رَبِیعٌ الأوَّلُ، رَبِیعٌ الآخِرُ، جُمَادَی الاُولی، جُمَادَی الآخِرَةُ، رَجَبُ، شَعْبَانُ، رَمَضَانُ، شَوَّالُ، ذُوالْقَعْدَةِ، ذُوالحِجَّةِ.‌³

 مى‌گوید: أعراب در زمان جاهلیّت نام ماه‌ها را به همان گونه که أهل اسلام استعمال مى‌کنند، استعمال مى‌کردند، و حجّ آنان در فصول چهارگانه دور مى‌زد، سپس خواستند تا حجّشان را در زمانى انجام دهند که متاع و بضاعت تجارى آنان از پوست‌هاى دبّاغى شده، و انواع چرم‌ها، و میوه‌ها به دست آید، و نیز سایر أمتعه آنان حاضر باشد، و این زمان پیوسته بر حالت ثابتى باقى باشد، که خرّم‌ترین زمان‌ها و پرنعمت‌ترین اوقات بوده باشد.