امام شناسی ج6

روایات وارده در تفسیر نسی‌ء به گردش حجَّ در فصول سال‌

 و لازمه این مرام آن مى‌شد که: هر سالى که در آن حجّ مى‌گذاردند، سیزده ماه مى‌شد، و نام بعضى از ماه‌ها دو بار و یا یک بار تکرار مى‌شد، همچنان که در این روایت ذکر شد. و طبرى ذکر کرده است که عرب، ماههاى سال را سیزده ماه قرار مى‌داد، و در روایتى است که سال را دوازده ماه و بیست و پنج روز مى‌گرفت.

 و لازمه این مرام آنست که تمام اسامى ماه‌ها تغییر کند، و نام هیچ ماهى بر آن ماه منطبق نگردد، مگر در هر دوازده سال یکبار، اگر این تأخیر بر اصل و نظام محفوظ بوده، و بر گونه دوران تغییر یابد.¹ 

 فخر رازى در تفسیر خود در شرح کیفیت نسى‌ء بطور مشروح بحث کرده است و در ذیل آیه‌ ﴿إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً فِي كِتابِ اللَهِ﴾‌ گوید: بدان که این شرح نوع سوّم از قبائح أعمال یهود و نصارى و مشرکین است، که در تغییر أحکام خدا سعى مى‌کنند، زیرا که چون در تغییر احکام خدا در زمانهاى خود سعى کردند، و آنها را به سبب نسى‌ء تغییر دادند، پس در حقیقت سعى در تغییر سنّت به حسب آراء و أهواء خود کرده، و این موجب زیادى کفر و حسرت ایشان خواهد شد.

 و سپس در بیان مسئله اوّل از مسائلى که مطرح نموده است گفته است که: بدان که سال در نزد عرب عبارت است از دوازده ماه از ماههاى قمرى، و دلیل آن یکى همین آیه است، و دیگرى گفتار خداى تعالى: ﴿هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً وَ الْقَمَرَ نُوراً وَ قَدَّرَهُ مَنازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَ الْحِسابَ‌﴾².

 «خداوند است که خورشید را نور دهنده، و ماه را نورانى قرار داد، و ماه را در سیر گردش خود در منازل و مکان‌هاى مختلفى معیّن و مقدّر فرمود، براى اینکه شما تعداد سال‌ها و حساب را بدانید!»

 خداوند در این آیه گردش ماه را در منازل مختلف، علّت دانستن سال‌ها و حساب قرار داده است، و این وقتى صحیح است که سال بستگى به سیر و گردش ماه داشته باشد. و نیز گفتار دیگر خداى تعالى دلالت بر آن دارد: