
عنوان بصری ج۳
جلد سوم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد سوم از این مجموعه، در موضوع «حقیقت علم» و تبیینِ «ملاک علم حقیقی» و «موانع حصول علم و معرفت» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • ضرورت حرکت بر طبق مبانی علمی و یقینی در تمامی مراحل سلوک • حرکت بر مبنای نورِ علم، اولین توصیه امام صادق علیهالسلام به «عنوان بصری» • عدم امکان اشتباه و ندامت در صورت وجود نورِ علم • حقیقت علم حصولی و حضوری • حرمت فتوای بدون علم حضوری، در کلام امام صادق علیهالسلام • حکایتی از نور باطنی مرحوم علامه طهرانی در شناخت محمدتقی شریعتی • حکایتی از علم حضوری مرحوم علامه طهرانی در شناخت ابوالحسن بنیصدر • کیفیت غلبۀ قوای وهمی بر مبانی علمی • عدم حجیّت خواب و مکاشفه در سلوک و استنباط احکام شرعی • عدم حجیّت خبر واحد در مبانی اعتقادی • هلاکت بشریت با علوم تجربی، بدون ربط با خداوند • راهکار عملی بزرگان در تعاملِ علمی با دیگران • عمر طولانی امام زمان علیهالسلام بر اساس علم است نه اعجاز • تأثیر مراقبه در کیفیت نزول اسم علیم پروردگار
عنوان بصری ج۳
65من نسبت به رفقای خودم به کمتر از مقام سلمان اکتفا نمیکنم.1
ضرورت منطقی اکتساب حدّ اعلای کمال
سلوک عبارت است از تطبیق امور براساس منطق؛ سلوک یعنی ازنقطهنظرِ علمی و عملی به بالاترین مرتبۀ علمی و عملی، و ازنقطهنظر اخلاقی به بالاترین مرتبه از موازین معاشرت و مراوده، و ازنقطهنظر تربیت سلوکی به بالاترین مرتبۀ سلوکی رسیدن، و قناعت نکردن به کمتر از مقام ذات و عدم اکتفا به تجلّی اسماء و صفات؛ این، مکتب عرفان و مکتب مرحوم والد است.
کلام ابنفارض در عدم اکتفا به مقام تجلی اسماء و صفات
عارف عظیمالقدر مصری، ابنفارض میگوید:
فَأوهَمتُ صَحبی أنّ شُربَ شَرابهِم *** بِهِ سُرَّ سِرّی، فی انتِشائی بِنَظرَتی2و3 ابنفارض در این بیت میفرماید: من با سرمستی و نشاطی که از وصول به مقام ذات پیدا کرده بودم، برای رفقایم که در مقام اسماء و صفات بودند اینطور وانمود کردم و آنان را به این گمان انداختم که سرور مرتبۀ سرّ من نیز از همان شراب معنوی تجلّی اسماء و صفاتی است که آنها نوشیدهاند؛ درحالیکه انتشاء و مستی من، از نظرۀ تجلّی ذات بود، نه از تجلّی اسماء و صفات.
وجود حقیقت نوریه، ملاکی در حصول کلیّۀ علوم
باری، حضرت امام صادق علیه السّلام میفرمایند: «علم بهواسطۀ تعلّم بهدست نمیآید، بلکه عبارت از نور و بهائی است که خداوند در قلب هرکسی بخواهد قرار میدهد.» بنابراین، هرچه از دایرۀ نور بیرون است، دنیا و ظلمت است. و دیگر بین علم طب، هَندَسه،4 فقه, اصول، کلام، حکمت و تفسیر تفاوتی وجود ندارد؛ زیرا اگر خدا در کار باشد، طب برای طبیب، هَندَسه برای مهندس، تجارت برای تاجر، فقه برای فقیه و حکمت برای حکیم، همه نور است؛ اما اگر خدا در کار
- مهر فروزان، ص ١٠٥.
- دیوان ابنفارض، ص ٢٦.
- خ ل: بِنَظرَةٍ.
- «هِندِسه» غلط است، و تلفظ صحیح «هَندَسه» میباشد.
