عنوان بصری ج۳
جلد سوم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد سوم از این مجموعه، در موضوع «حقیقت علم» و تبیینِ «ملاک علم حقیقی» و «موانع حصول علم و معرفت» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • ضرورت حرکت بر طبق مبانی علمی و یقینی در تمامی مراحل سلوک • حرکت بر مبنای نورِ علم، اولین توصیه امام صادق علیهالسلام به «عنوان بصری» • عدم امکان اشتباه و ندامت در صورت وجود نورِ علم • حقیقت علم حصولی و حضوری • حرمت فتوای بدون علم حضوری، در کلام امام صادق علیهالسلام • حکایتی از نور باطنی مرحوم علامه طهرانی در شناخت محمدتقی شریعتی • حکایتی از علم حضوری مرحوم علامه طهرانی در شناخت ابوالحسن بنیصدر • کیفیت غلبۀ قوای وهمی بر مبانی علمی • عدم حجیّت خواب و مکاشفه در سلوک و استنباط احکام شرعی • عدم حجیّت خبر واحد در مبانی اعتقادی • هلاکت بشریت با علوم تجربی، بدون ربط با خداوند • راهکار عملی بزرگان در تعاملِ علمی با دیگران • عمر طولانی امام زمان علیهالسلام بر اساس علم است نه اعجاز • تأثیر مراقبه در کیفیت نزول اسم علیم پروردگار
مرتب سازی:
عنوان بصری ج۳
42بهزودی خواهید دانست * ابداً چنین نیست؛ اگر شما به علمالیقین میدانستید و از حقیقت امر مطلع میشدید, * هرآینه حقیقت دوزخ را (که حقیقت توجه به کثرات و باطن توجه به غیرخداست) میدیدید * و سپس آن را به عینالیقین درمییافتید * و پس از آن شما از نعیم ولایت مورد سؤال قرار میگرفتید.»1
امکان شهود بهشت و جهنم در دنیا بهواسطۀ علمالیقین
آیه نمیفرماید اگر در آینده علمالیقین داشته باشید جهنم را میدیدید؛2 آیه به آینده اشاره نمیکند و میفرماید: «این از نقصان شماست که علم ندارید و الاّ الآن جهنم را میدیدید.» حال چگونه ممکن است کسی لهیب جهنم یا نعمتهای بهشت را ببیند و اینطور عمل کند؟!
تحقق علمالیقین در وجود حارثةبنمالک
قضیۀ حارثةبنمالک مصداق ﴿كَلَّا لَوۡ تَعۡلَمُونَ عِلۡمَ ٱلۡيَقِينِ * لَتَرَوُنَّ ٱلۡجَحِيمَ﴾ است. معنای اینکه او به پیغمبر عرضه داشت: «یا رسولالله, من الآن جهنم و بهشت و افرادی را که در آن معذّب یا متنعّم هستند، میبینم» آن است که ای رسول خدا, من همین الآن افرادی را که در اطراف شما نشستهاند، میبینم که کدامیک از آنها در جهنم یا بهشت هستند. اما چون مهلتی وجود دارد و نباید آبروی کسی برده شود, حضرت او را ساکت کردند که فعلاً قرار نیست پردهها را کنار بزنی و آبروی افراد را بریزی.3
حال آیا اصلاً ممکن است حارثةبنمالک که الآن بهشت و جهنم را میبیند
- البته شأن نزول آیه ناظر به این قضیه است که در زمان جاهلیت بعضی از قبایل درمورد بزرگان و شجاعان خود نسبت به بعضی دیگر تفاخر میکردند. اگر قبیلهای بر قبیلۀ دیگر ترجیح پیدا میکرد، آنگاه قبیلۀ مرجوح میگفتند: «باید مردهها را نیز بشماریم.» لذا به قبرستان میرفتند و آنها را نیز شمارش میکردند.*
* مجمع البیان، ج ١٠، ص ٨١١؛ مجموعة ورام، ج ٢، ص ٣٠٢. - یکی از آیاتی که دلالت میکند بهشت و جهنم الآن وجود دارد، همین آیۀ شریفه است. البته اکثر مفسرین به آن اشارهای ندارند.
- الکافی، ج ٢، ص ٥٤.
- البته شأن نزول آیه ناظر به این قضیه است که در زمان جاهلیت بعضی از قبایل درمورد بزرگان و شجاعان خود نسبت به بعضی دیگر تفاخر میکردند. اگر قبیلهای بر قبیلۀ دیگر ترجیح پیدا میکرد، آنگاه قبیلۀ مرجوح میگفتند: «باید مردهها را نیز بشماریم.» لذا به قبرستان میرفتند و آنها را نیز شمارش میکردند.*