عنوان بصری ج۳
جلد سوم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد سوم از این مجموعه، در موضوع «حقیقت علم» و تبیینِ «ملاک علم حقیقی» و «موانع حصول علم و معرفت» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • ضرورت حرکت بر طبق مبانی علمی و یقینی در تمامی مراحل سلوک • حرکت بر مبنای نورِ علم، اولین توصیه امام صادق علیهالسلام به «عنوان بصری» • عدم امکان اشتباه و ندامت در صورت وجود نورِ علم • حقیقت علم حصولی و حضوری • حرمت فتوای بدون علم حضوری، در کلام امام صادق علیهالسلام • حکایتی از نور باطنی مرحوم علامه طهرانی در شناخت محمدتقی شریعتی • حکایتی از علم حضوری مرحوم علامه طهرانی در شناخت ابوالحسن بنیصدر • کیفیت غلبۀ قوای وهمی بر مبانی علمی • عدم حجیّت خواب و مکاشفه در سلوک و استنباط احکام شرعی • عدم حجیّت خبر واحد در مبانی اعتقادی • هلاکت بشریت با علوم تجربی، بدون ربط با خداوند • راهکار عملی بزرگان در تعاملِ علمی با دیگران • عمر طولانی امام زمان علیهالسلام بر اساس علم است نه اعجاز • تأثیر مراقبه در کیفیت نزول اسم علیم پروردگار
مرتب سازی:
عنوان بصری ج۳
122مجلس علیه تو چیزی گفته که قطعاً تحمل شنیدنش را نداری، او فوراً بهشدت عصبانی میشود و قبل از تمام شدن خبر، از جا بلند میشود که بهسراغ آن فرد برود؛ در اینجا این علم حصولی باعث بهوجود آمدن پدیدهای به نام علم حضوری در ذهن شخص شده است، درحالیکه اصل این خبر دروغ بوده و صحت نداشته است.
علم حضوری عبارت است از اینکه انسان وجود یک پدیده و واقعیت را در نفس خود احساس کند. فرض کنید که در حال حاضر اصلاً گرسنه نیستید اما با گذشت زمان و در حین مطالعۀ این مطالب کمکم بدون اینکه کسی به شما اعلام کند و زنگی بهصدا درآورد، بهواسطۀ سیستم جهاز هاضمه یکمرتبه احساس گرسنگی میکنید؛ احساس وجود این پدیدۀ گرسنگی در نفس شما عبارت از علم حضوری است. گرچه ممکن است گرسنگی و یا سیری کاذب وجود داشته باشد، اما دیگر اصل این وجدان گرسنگی در نفس قابل تخطّی و اشتباه نیست.1
- افق وحی، ص ١٠٢:
«در سلسلۀ علل و معلولات هر علتی نسبت به معلول خود عالم است، و هر معلولی نیز نسبت به علت خود؛ منتها علمِ علت نسبت به معلول ناشی از استیلاء و سیطره و امحاء معلول در ذات علت است که نتیجۀ آن اشراف و هیمنه بر همۀ زوایای وجود معلول میباشد، ولی علمِ معلول نسبت به علت، معلول ربط وجودی و احتیاج و نیاز به علت و اتکاء و تدلّی آن است؛ بهنحویکه وجود خود را فانی در علت خویش میداند و او را مشرِف بر حدود وجودی خود بهحساب میآورد و ازنظر وجودی بین خود و بین علت احساس وحدت مینماید، بدون اینکه علم به حدّ وجودی علت خود حاصل کند.
این نحوه از علم را که عالم در وجود خود احساس معیت و وحدت با وجود معلوم را نماید، علم حضوری میگویند. در علم حضوری مطلب اینگونه نیست که یک صورت و یا مفهومی از معلوم بر نفس عالم وارد و داخل شود که قبلاً نبوده است، و بهواسطه این ورود انسان یا هر شخص دیگر احساس امر زائدی را در درون و ذات خود بنماید؛ بلکه آن معلوم را نزد خود و در نفس خود احساس میکند و این حس از او جدا نمیشود.
مثلاً میگوییم ذات پروردگار نسبت به خود علم دارد؛ یعنی وجود حضرت حق ـ که هیچ شائبۀ ماهیت و حدی در آن راه ندارد ـ همواره به ذات خود آگاهی و اطلاع دارد و هیچگاه از خود غفلت نمیکند و نسیانی بر او عارض نمیشود، زیرا بروز غفلت و نسیان بر حقیقت هستی مساوی با عدم هستی و بطلان آن خواهد بود و هستی هیچگاه زوال و بطلان برنمیدارد.
در مقابل این علم علمی است که از خارج بر نفس انسان یا شخص دیگری وارد میشود و این علم مسبوق به جهل است؛ مانند علومی که انسان فرا میگیرد و اطلاعی که هر روز نسبت به حوادث و وقایع برای او حاصل میشود که به آن علم حصولی گفته میشود.»
- افق وحی، ص ١٠٢: