
عنوان بصری ج۳
جلد سوم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد سوم از این مجموعه، در موضوع «حقیقت علم» و تبیینِ «ملاک علم حقیقی» و «موانع حصول علم و معرفت» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • ضرورت حرکت بر طبق مبانی علمی و یقینی در تمامی مراحل سلوک • حرکت بر مبنای نورِ علم، اولین توصیه امام صادق علیهالسلام به «عنوان بصری» • عدم امکان اشتباه و ندامت در صورت وجود نورِ علم • حقیقت علم حصولی و حضوری • حرمت فتوای بدون علم حضوری، در کلام امام صادق علیهالسلام • حکایتی از نور باطنی مرحوم علامه طهرانی در شناخت محمدتقی شریعتی • حکایتی از علم حضوری مرحوم علامه طهرانی در شناخت ابوالحسن بنیصدر • کیفیت غلبۀ قوای وهمی بر مبانی علمی • عدم حجیّت خواب و مکاشفه در سلوک و استنباط احکام شرعی • عدم حجیّت خبر واحد در مبانی اعتقادی • هلاکت بشریت با علوم تجربی، بدون ربط با خداوند • راهکار عملی بزرگان در تعاملِ علمی با دیگران • عمر طولانی امام زمان علیهالسلام بر اساس علم است نه اعجاز • تأثیر مراقبه در کیفیت نزول اسم علیم پروردگار
عنوان بصری ج۳
162مدتی سر برداشتند و با لحنی جدی که حکایت از حقیقتی بس شگفت و عمیق و عالی و راقی میکرد، فرمودند: «این چه بحثی است که شما دارید از علوّ درجات و مقامات و سعۀ وجودی حضرت جبرائیل میکنید؟! ما در مقام و مرتبهای هستیم که ابداً جبرائیل را قدرت و قوّت بر تصور آن مقام و حقایقِ وجودی آنجا نیست، و چرا خود را متوقف بر صعود و نزول ملائکه نمودهاید؟! بیایید ببینید که بالاتر از آن چه خبر است! جایی که هزارها مانند جبرائیل قدرت بر وصول به آن را ندارند و در مادون آن مقام متوقف میمانند. سالک که نباید خود را به مادونِ ذات تنزّل دهد و از اشراب ماء مَعینِ آن حقیقت خود را محروم نماید و به حقایقی مادونِ حقیقت خود که همان ذات حضرت حق است خود را سرگرم نماید و عمر خود را بیهوده بگذراند.»1
مقصود مرحوم حدّاد از اعتراض به صحبت پیرامون مقام جبرائیل امین
قصد مرحوم حدّاد از این کلام، مزاح نیست و میخواهند دو مطلب را تذکر دهند:
مطلب اول: وقتی خداوند متعال در شما استعدادی قرار داده است که میتوانید به چنین مرتبهای برسید، چرا وقت و عمر و مجالس خود را صرف صحبت در تعینات میکنید و به خود او نمیپردازید؟! چرا دربارۀ ذات حق، صفات جمالیه و جلالیه و حقایقی که بلاواسطه از او منشعب میشود و انسان را یکپارچه بهسوی خود میکشاند و از همۀ تعینات منقطع میکند، صحبت نمیکنید؟!
مطلب دوم: ای بیچارگانی که راه را گم کردهاید! وجود مرا که اینجا در کنار شما نشستهام غنیمت بدانید! منِ حدّاد در وضعیتی بهسر میبرم که جبرائیل نمیتواند به آنجا راه پیدا کند، آنوقت شما نزد من از جبرائیل و امثال او صحبت میکنید؟!
حکایت انصراف توجه شاگردان مرحوم قاضی از استاد خود، بهواسطۀ مشاهدۀ تصاویر ایشان
مرحوم والد ـ رضوان الله علیه ـ بهنقل از آقای حاج شیخ عباس قوچانی ـ رحمة الله علیه ـ میفرمودند:
شخصی تعدادی از عکسهای مرحوم قاضی را به جلسۀ ذکر ایشان آورده
- اسرار ملکوت، ج ٢، ص ١٦٦.
