
عنوان بصری ج۳
جلد سوم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد سوم از این مجموعه، در موضوع «حقیقت علم» و تبیینِ «ملاک علم حقیقی» و «موانع حصول علم و معرفت» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • ضرورت حرکت بر طبق مبانی علمی و یقینی در تمامی مراحل سلوک • حرکت بر مبنای نورِ علم، اولین توصیه امام صادق علیهالسلام به «عنوان بصری» • عدم امکان اشتباه و ندامت در صورت وجود نورِ علم • حقیقت علم حصولی و حضوری • حرمت فتوای بدون علم حضوری، در کلام امام صادق علیهالسلام • حکایتی از نور باطنی مرحوم علامه طهرانی در شناخت محمدتقی شریعتی • حکایتی از علم حضوری مرحوم علامه طهرانی در شناخت ابوالحسن بنیصدر • کیفیت غلبۀ قوای وهمی بر مبانی علمی • عدم حجیّت خواب و مکاشفه در سلوک و استنباط احکام شرعی • عدم حجیّت خبر واحد در مبانی اعتقادی • هلاکت بشریت با علوم تجربی، بدون ربط با خداوند • راهکار عملی بزرگان در تعاملِ علمی با دیگران • عمر طولانی امام زمان علیهالسلام بر اساس علم است نه اعجاز • تأثیر مراقبه در کیفیت نزول اسم علیم پروردگار
عنوان بصری ج۳
149رأساً وسیلهای از آن وسایل است و هرکدام از آنها به انجام کار خود مشغولاند.
بنابراین، حضرت خضر که مظهر تقدیر الهی در عالم شهادت میباشد گناهی مرتکب نشده است؛ خداوند او را اینطور آفریده و تربیت کرده و این حال را در او ایجاد نموده و مظهر نزول مشیّت خود قرار داده است. جناب موسی! اگر تو ایراد داری، چرا از عزرائیل که تمام افراد داخل نیل را با دست خود دستخوش نیستی و بوار کرد، انتقاد نمیکنی؟!
انکشاف مظاهر تجلی باطنی حق برای حضرت موسی، سبب ملاقات او با حضرت خضر
البته به بیانی دقیقتر، در جریان رود نیل، موسی خود آن کار را انجام داده است ولی خبر و آگاهی ندارد؛ لذا در اینجا خدا او را به نزد خضر میآورد تا متوجه حقیقت مطلب شود که ممکن است غیر از آنچه تو ادراک میکنی حقایق دیگری هم باشد؛ فعل ما فقط از یک طریق تحقق پیدا نمیکند، بلکه طرق مختلفی دارد؛ بیا و مرتبۀ علم حضوری را نیز ببین و فقط به خود و وضعیت خود نگاه مکن!
شرح علم حضوری خضر در آثار حافظ و مولانا
علیکلّحال، علم حضوری خضری از اشتباه محفوظ است. حافظ در اشعار خود بسیار به این مسئله میپردازد؛ مثلاً میفرماید:
قطع این مرحله بیهمرهی خضر مکن *** ظلمات است، بترس از خطر گمراهی1 و نیز شعرای دیگر نیز راجعبه این مسئله مطالبی دارند؛ مولانا راجعبه جریان حضرت خضر مطالب بسیار عالی و راقی دارد.2
- دیوان حافظ، غزل ٤٨٨.
- مثنوی معنوی، دفتر اول:
آن پسر را کَش خِضِر بُبْرید حلق ** سرّ آن را درنیابد عامِ خلق
آنکه از حق یابد او وحی و خطاب ** هرچه فرماید بوَد عین صواب
آنکه جان بخشد اگر بُکْشَد رواست ** نایب است و دست او دست خداست
همچو اسماعیل پیشش سر بِنِه ** شاد و خندان پیش تیغش جان بده
تا بماند جانْتْ خندان تا ابد ** همچو جانِ پاک احمد با احد
عاشقان جام فرح آنگه کشند ** که بهدست خویش خوبانْشان کشند
شاه آن خون از پی شهوت نکرد ** تو رها کن بدگمانی و نبرد
تو گمانی کردی که کرد آلودگی ** در صفا غِش کی هِلَد پالودگی
بگذر از ظنّ خطا ای بدگمان ** ﴿إِنَّ بَعۡضَ ٱلظَّنِّ إِثۡمٞ﴾ آخر بخوان
گر نبودش کار از الهام اله ** او سگی بودی دراننده نه شاه
پاک بود از شهوت و حرص و هوا ** نیک کرد او لیک نیکِ بدنما
گر خِضِر در بحر کشتی را شکست ** صد درستی در شکست خِضْر هست
وهم موسی با همه نور و هنر ** شد از آن محجوب، تو بیپر مپر
آن گل سرخ است تو خونش مخوان ** مستِ عقل است او تو مجنونش مدان
