
عنوان بصری ج۳
جلد سوم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد سوم از این مجموعه، در موضوع «حقیقت علم» و تبیینِ «ملاک علم حقیقی» و «موانع حصول علم و معرفت» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • ضرورت حرکت بر طبق مبانی علمی و یقینی در تمامی مراحل سلوک • حرکت بر مبنای نورِ علم، اولین توصیه امام صادق علیهالسلام به «عنوان بصری» • عدم امکان اشتباه و ندامت در صورت وجود نورِ علم • حقیقت علم حصولی و حضوری • حرمت فتوای بدون علم حضوری، در کلام امام صادق علیهالسلام • حکایتی از نور باطنی مرحوم علامه طهرانی در شناخت محمدتقی شریعتی • حکایتی از علم حضوری مرحوم علامه طهرانی در شناخت ابوالحسن بنیصدر • کیفیت غلبۀ قوای وهمی بر مبانی علمی • عدم حجیّت خواب و مکاشفه در سلوک و استنباط احکام شرعی • عدم حجیّت خبر واحد در مبانی اعتقادی • هلاکت بشریت با علوم تجربی، بدون ربط با خداوند • راهکار عملی بزرگان در تعاملِ علمی با دیگران • عمر طولانی امام زمان علیهالسلام بر اساس علم است نه اعجاز • تأثیر مراقبه در کیفیت نزول اسم علیم پروردگار
عنوان بصری ج۳
145بیندازد و کسی را از آن نجات دهد و یا علاوه بر تعمیر دیوار به حفر قنات و درختکاری و آباد کردن باغ آنها امر نماید.
وحدت مبنایی عملکرد حضرت خضر با ملائکه در علم حضوری
در اینجا برای روشن شدن مبنای عمل حضرت خضر مقدّمتاً به بیان مطالبی پیرامون تقدیر و مشیّت الهی در سلسلۀ علل و اسباب میپردازیم.
مراتب نزول مشیّت الهی از عالم لوح محفوظ به عالم مُلک بهواسطۀ ملائکه
شکی نیست که مبانی اعتقادی ما حکم میکند هرچه در این عالم اتفاق میافتد باید از فیلترهایی عبور کند تا بتواند در این عالم، واقعه و پدیدهای بهوجود آید. مثلاً وقوع یک زلزله اول باید در عالم تقدیر و لوح محفوظ ثبت شود، سپس به لوح محو و اثبات بیاید، و در آنجا ملائکۀ مقرّب دستبهدست به ملائکۀ بعدی بدهند تا اینکه ملائکۀ ﴿فَٱلۡمُدَبِّرَٰتِ أَمۡرٗا﴾1 زلزلهای ایجاد کنند و شهری را زیرِ زمین ببرند. زلزله و صاعقه، احیاء و اماته، بهواسطۀ ملائکۀ مقرّبی است که هرکدام در مراتب خود مأمور اجرای مشیّت الهی و نزول آن مشیّت از عالم تقدیر و لوح محفوظ به عالم مُلک و شهادت هستند. بنابراین، در اینکه جریانِ تمام اتفاقات و پدیدهها در عالم بهواسطۀ ملائکهای است که اموری را کموزیاد و تدبیر و تنظیم میکنند، شکی وجود ندارد.
علم حضوری عزرائیل به زمان و کیفیت مرگ انسان
حکایتی پیرامون تغییرناپذیری زمان و مکان مرگ انسان (ت)
برایناساس جناب عزرائیل و اسرافیل تحت امر خود ملائکهای دارند که اماته و احیاء میکنند؛ لذا اگر کسی به عزرائیل ایراد بگیرد، او در جواب میگوید: من عبدی از بندگان خدا هستم که مأمورم جان افراد را بگیرم؛ وقتی صورت اسامی افرادی را میبینم که موقع مرگشان رسیده است، روح یکی را با اشکال تنفسی در اتاق عمل جراحی، و دیگری را با تصادف در اثر سروصدای یک کودک، قبض مینمایم.2
- سوره نازعات (٧٩) آیه ٥.
- در این زمینه قضیۀ ذیل صرف نظر از صحت سندی از جهت تمثیلی بسیار مناسب است. نقل شده است که:
روزی یکی از پیغمبران به تاجری که با کشتی مسافرت میکرد خبر داد که تو در دریا خواهی مُرد! تاجر با خود گفت: «حال که چنین است اموال خود را بهدست غلامان و شرکایم میسپارم و در خانه مینشینم.»
بعد از گذشت مدتی حوصلهاش سررفت و با خود گفت: «هرچه بوده دیگر گذشته است؛ اکنون سوار بَلَمی ـ که حدوداً دویست مسافر دارد ـ میشوم و بهسلامت به مقصد میرسم، زیرا خداوند آنها را بهخاطر من غرق نمیکند!»
او همین کار را کرد ولی وقتی به وسط دریا رسید، دریا طوفانی شد؛ عرضه داشت: «خدایا! حال که قرار است من غرق شوم، این بیچارهها چه گناهی کردهاند؟!» پاسخ شنید: «آنها نیز مانند تو هستند؛ ما همۀ شما را که اجلتان رسیده در اینجا جمع کردهایم.»
علیایّحال، تقدیر از عوالم بالا نزول میکند و ملائکه میلیونها کموزیاد و اصلاح انجام میدهند تا لیوانی از روی زمین برداشته شود، شخصی بمیرد یا زنده شود، فردی علم پیدا کند و دیگری قدرت کسب نماید. تمام این قوا دستبهدست و در مجموعهای موازی و مساوی، بدون غلبۀ بر دیگری پیش میروند تا بتوانند جریانی را بهوجود آورند. بنابراین تمام این مرگومیرها و اتفاقات در عالم بهواسطۀ ملائکه است.
