
عنوان بصری ج۳
جلد سوم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد سوم از این مجموعه، در موضوع «حقیقت علم» و تبیینِ «ملاک علم حقیقی» و «موانع حصول علم و معرفت» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • ضرورت حرکت بر طبق مبانی علمی و یقینی در تمامی مراحل سلوک • حرکت بر مبنای نورِ علم، اولین توصیه امام صادق علیهالسلام به «عنوان بصری» • عدم امکان اشتباه و ندامت در صورت وجود نورِ علم • حقیقت علم حصولی و حضوری • حرمت فتوای بدون علم حضوری، در کلام امام صادق علیهالسلام • حکایتی از نور باطنی مرحوم علامه طهرانی در شناخت محمدتقی شریعتی • حکایتی از علم حضوری مرحوم علامه طهرانی در شناخت ابوالحسن بنیصدر • کیفیت غلبۀ قوای وهمی بر مبانی علمی • عدم حجیّت خواب و مکاشفه در سلوک و استنباط احکام شرعی • عدم حجیّت خبر واحد در مبانی اعتقادی • هلاکت بشریت با علوم تجربی، بدون ربط با خداوند • راهکار عملی بزرگان در تعاملِ علمی با دیگران • عمر طولانی امام زمان علیهالسلام بر اساس علم است نه اعجاز • تأثیر مراقبه در کیفیت نزول اسم علیم پروردگار
عنوان بصری ج۳
144من اینطور است و ممکن است فردا طفل شیرخواری را نیز سر ببُرم، و تو هیچگاه قدرت و قابلیتِ همراه شدن با من را نخواهی داشت.
محکوم بودن افعال حضرت خضر بهحکم مراتب نازلۀ عقل
هر عاقلی با هر مکتب و دَیدَنی بهحسب حکم ظاهرِ عقل، از بین بردن مال مردم، از نعمت حیات بیبهره کردنِ طفل دهسالهای که تکلیف ندارد و تعمیر آن دیوارِ در شرف خراب شدن را مردود میداند.1و2
و جالب آنکه خداوند این مطالب را در قرآن بهصورت سربسته بیان میکند و میفرماید: ﴿قَالَ إِنَّكَ لَن تَسۡتَطِيعَ مَعِيَ صَبۡرٗا﴾؛ «ای موسی، تو نمیتوانی با من باشی و کارهای مرا تحمل کنی.»
کار خضر، زدن و خراب کردن، یا انجام اصلاحاتی است که در نظر دیگران بیهوده جلوه میکند. کار خضر از این سنخ است و لذا نمیتواند با موسی کنار بیاید و ممکن است بگوید: «ای موسی، تو به کتاب و شریعتی که آوردهای بپرداز و ما هم کار خود را انجام میدهیم.» گرچه موسی که مأمور است به نزد خضر برود، دیگر نمیتواند چنین بگوید.
داستان کشتن طفل، خراب نمودن کشتی و عمران دیوار، سه سمبل از تصرفات حضرت خضر
این سه عملکرد را خداوند بهعنوان نمونه و سمبُل کارهای حضرت خضری که به مقام عبودیت رسیده بود،3 بیان میکند، که دو مصداق اتلاف نفوس و خراب کردن اموال، منفی است و درست کردنِ بیفایدۀ یک دیوار، امری اثباتی میباشد. لعلّ اینکه فردا طلاق بدهد و در مقابل، دو نفر را به هم برساند، یکی را به چاه
- البته تصور نشود که عقل به بطلان عمل انبیاء حکم کرده است؛ بلکه منظور این است که چون عقل ما کامل نیست، در همان محدودۀ فکری خود این عمل را محکوم میکند، ولی اگر از آن محدوده به مرتبۀ بالاتری برسد، کار انبیاء را تأیید مینماید.
- إنشاءالله دربارۀ چگونگی تغییر محدوده و مرتبۀ عقل در آینده توضیحاتی خواهد آمد.*
* رجوع شود به همین مجلد، ص ١٦٩. - ﴿فَوَجَدَا عَبۡدٗا مِّنۡ عِبَادِنَآ﴾؛* «بندهای از بندگان ما را پیدا کردند.»
* سوره کهف (١٨) آیه ٦٥.
