عنوان بصری ج۳

 باری، ازآنجا‌که علم حصولی به‌واسطۀ علل و اسباب مادی شدت و ضعف‌‌‌پذیر است، این اختلافات به‌وجود می‌‌آیند.

تأثیر خیال و احساس بر باطن، زمینه‌ساز خطاپذیری خواب و مکاشفه

 این مسئله درمورد مدرکات باطنی ما نیز به همین دلیل صدق می‌‌کند؛ زیرا قوای خیال، احساس، غضب و شهوت آدمی می‌‌توانند در قضایای باطنی انسان تأثیراتی به‌وجود آورند که بر آن ‌اساس ما صوَری را در خواب و مکاشفه ـ با مراتب مختلف آن ـ احساس می‌‌کنیم.

اعتماد بر خواب و مکاشفه، از خطرناک‌ترین مهالک سلوک

 بنابراین، به‌همان علت که احتمال وجود خطا در معلومات حصولی قابلیت اعتماد و وثاقت را از انسان سلب می‌‌کند، مدرکات حصولی نیز که به‌صورت صوَر یا ادراک معنی برای انسان حاصل می‌‌شود ممکن است دستخوش نوسان و اختلال گردد؛ لذا اعتماد بر منامات و مکاشفات، یکی از خطرناک‌ترین مهالکی است که سالک راه خدا را تهدید می‌کند.

 از‌آنجا‌که قابلیت تشخیص صحت و سقم صوَرِ حاصله برای انسان به میزان حساسیت تأثّرپذیری نفس از علل و اسباب تأثیرگذار مرتبط است، دیگر برای سالک چه جای اعتمادی باقی می‌ماند که به واقعیت داشتن یا خلاف بودنِ صورتی که می‌بیند حکم دهد؟! لذا جمیع بزرگان از قبل اسلام تا کنون، افراد را از ترتیب‌اثر دادن و عمل کردن به مدرکات ذهنی ـ در همۀ مراتب آن ـ برحذر داشته‌اند.

 براین‌اساس، خداوند متعال برای هر انسانی علاوه بر عقلِ متصل ـ که به‌واسطۀ آن، راه احسن را در محدودۀ ظرفیت و سعۀ وجودی خود پیدا می‌کند ـ عقل منفصل را نیز به‌عنوان رسول، پیامبر، امام و ولی الهی قرار داده و کلام آنان را حجت نموده است.¹