عنوان بصری ج۲
جلد دوم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد دوم از این مجموعه، در موضوع «حقیقت وِرد و ذکر» و تبیینِ «ملاک ذکر حقیقی» و «رابطه ذکر با توحید» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • نیازمندی روح به ذکرْ همانندِ احتیاج جسم به تغذیه • قلب مؤمن تنها جایگاه تجلیّات ذاتیّ خداوند • تأثیر ذکر در جلای قلب و قطع تعلّق از دنیا • ذکر یعنی توجّه به جنبۀ ربطی موجودات • اختراعات اخیره، برای اهل عرفان است! • افتخار مولانا و حافظ به خاکساری ائمه علیهمالسلام • ضرورت ذکر در عین اشتغال به امور دنیوی • لزوم فراهمسازی شرایط کمالی انسان، در حکومت اسلام، جهت ایجاد آرامش فکری • انتساب قوای الهی به خود، بزرگترین خطر سالک • احساس بینیازی معنوی، بزرگترین مرض روحی • کاریزما، بزرگترین آفت در سیر و سلوک • تأثیر بیداری بینالطلوعین در قوای فکری انسان • ضرورت ذکر در انکشاف حقایق توحیدی • دیدگاه توحیدی و پدرانۀ رسولخدا نسبت به کفّار • لزوم توجه به اسمای حُسنای الهی در هنگام ذکر • به کارگیری اسماء و صفات الهی در زندگی روزمره • ضرورت استمرار اذکار و تمرینِ پیادهسازی آن در زندگی
مرتب سازی:
عنوان بصری ج۲
29حضرت حق، متساوی است، و بنا بر اصطلاح اهل منطق همه بهنحو تواطی ـ نه بهنحو تشکیک1 ـ با پروردگار خود ارتباط دارند. بهعبارتدیگر به همان اندازه که خداوند متعال با پیغمبر اکرم ارتباط دارد، با یک فرد عادی نیز مرتبط است؛ اگرچه پیامبر اکرم با طیّ مراتب، توفیق استفادۀ بیشتر را پیدا کرده است ولی از ناحیۀ علت، ارتباط متواطی و متساوی است و هیچ تفاوتی ندارد.
بنابراین، خدمت به مردم و رفع احتیاج خلق، یکی از صفات پروردگار است، و افاضۀ خداوند متعال در عالم خلقت نسبت به همۀ خلایق افاضۀ عام است و خداوند بین افراد امتیازی قائل نمیشود؛ چراکه در عالم توحید امتیازی نیست و اختلافی وجود ندارد، مگر بهحسب مرتبهای که فرد خود را بالا برده و بیشتر توانسته استفاده کند.2 اما در عالم کثرت اختلاف وجود دارد؛ افراد میگویند چون فلانی با من رفیق است به او کمک میکنم و با او رفتوآمد دارم، اما دیگری چون رفیق من نیست، اصلاً به او سرنمیزنم و اعتنایی نمیکنم و در مقام رفع حوائج او برنمیآیم.
- متواطی: به معنا و مفهومی گفته میشود که به افرادش بهصورت متساوی و یکسان دلالت میکند؛ بدون اینکه وجود آن معنا و مفهوم در فردی از افراد، اولویت، تقدم یا شدتی نسبت به دیگری داشته باشد. مانند مفهوم «انسانیت» که بر عالم و جاهل و جمیع افراد انسانها بهصورت یکسان و بدون هیچ اختلافی صدق میکند.
مشکّک: به معنا و مفهومی گفته میشود که بر افرادش باتوجهبه اولویت، تقدم یا شدتی که نسبت به یکدیگر دارند، دلالت میکند. مانند دلالت و صدق مفهوم «وجود» و «نور» بر مصادیق خود. رجوع شود به الجوهر النّضید، ص ٢٧ و ٢٨. (محقق) - نور ملکوت قرآن، ج ٣، ص ٧٥:
«﴿يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ إِنَّا خَلَقۡنَٰكُم مِّن ذَكَرٖ وَأُنثَىٰ وَجَعَلۡنَٰكُمۡ شُعُوبٗا وَقَبَآئِلَ لِتَعَارَفُوٓاْ إِنَّ أَكۡرَمَكُمۡ عِندَ ٱللَهِ أَتۡقَىٰكُمۡ إِنَّ ٱللَهَ عَلِيمٌ خَبِيرٞ﴾؛ ای مردم! ما شما را از یک مرد و زن آفریدیم، و به دستهجات و قبائل مختلف منقسم کردیم تا در اثر این اختلاف شناخته شوید! تحقیقاً گرامیترین شما نزد خداوند کسی است که تقوایش افزون باشد.»
* سوره حجرات (٤٩) آیه ١٣.
- متواطی: به معنا و مفهومی گفته میشود که به افرادش بهصورت متساوی و یکسان دلالت میکند؛ بدون اینکه وجود آن معنا و مفهوم در فردی از افراد، اولویت، تقدم یا شدتی نسبت به دیگری داشته باشد. مانند مفهوم «انسانیت» که بر عالم و جاهل و جمیع افراد انسانها بهصورت یکسان و بدون هیچ اختلافی صدق میکند.