
عنوان بصری ج۲
جلد دوم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد دوم از این مجموعه، در موضوع «حقیقت وِرد و ذکر» و تبیینِ «ملاک ذکر حقیقی» و «رابطه ذکر با توحید» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • نیازمندی روح به ذکرْ همانندِ احتیاج جسم به تغذیه • قلب مؤمن تنها جایگاه تجلیّات ذاتیّ خداوند • تأثیر ذکر در جلای قلب و قطع تعلّق از دنیا • ذکر یعنی توجّه به جنبۀ ربطی موجودات • اختراعات اخیره، برای اهل عرفان است! • افتخار مولانا و حافظ به خاکساری ائمه علیهمالسلام • ضرورت ذکر در عین اشتغال به امور دنیوی • لزوم فراهمسازی شرایط کمالی انسان، در حکومت اسلام، جهت ایجاد آرامش فکری • انتساب قوای الهی به خود، بزرگترین خطر سالک • احساس بینیازی معنوی، بزرگترین مرض روحی • کاریزما، بزرگترین آفت در سیر و سلوک • تأثیر بیداری بینالطلوعین در قوای فکری انسان • ضرورت ذکر در انکشاف حقایق توحیدی • دیدگاه توحیدی و پدرانۀ رسولخدا نسبت به کفّار • لزوم توجه به اسمای حُسنای الهی در هنگام ذکر • به کارگیری اسماء و صفات الهی در زندگی روزمره • ضرورت استمرار اذکار و تمرینِ پیادهسازی آن در زندگی
عنوان بصری ج۲
94نهفتهای را که تابهحال در وجود این افراد مخفی بوده است، به جریان بیفتد. فردی که تابهحال فقط به زور بازو و قوا و جمال ظاهری میپرداخته تا بتواند در مقابل مردم علم و قدرت و جمال خود را بهتر جلوه دهد، میفهمد که یک جمال و کمال باطنی هم وجود دارد که تا کنون به آن توجهی نداشته است؛ علومی در او نهفته است که آن علوم را نمیتواند در کتاب و دفتری پیدا کند.
بنابراین، ذکر بهمعنای یاد خدا و حرکت بهسوی پروردگار و توجه به حقیقت ماورای عالم ماده و ظاهر است. برایناساس معنای دنیا عبارت است از: تخیّلات و نظر استقلالی داشتن به این عالم و از آن حقیقت غافل بودن، نه صِرف ظواهر عالم ماده.
شناساندن دنیا به مردم، هدف از کلمات امیرالمؤمنین در نهجالبلاغه
اگر به نهجالبلاغه نگاهی کنید، میبینید تمام هدف امیرالمؤمنین علیه السّلام از اول تا آخر این است که این مسئله را برای مردم روشن کند. حضرت خطبهای در ذیل سورۀ مبارکۀ تکاثر دارند1 که امکان ندارد کسی بتواند بهتر از آن دنیا را معرفی کند؛ لذا حتماً بر تمام افرادی که به زبان عربی آشنا هستند لازم است که شرح نسبتاً خوب ابنابیالحدید در این خطبه را مطالعه کنند؛2 و افرادی هم که به زبان عربی آشنا نیستند به شروح فارسی این خطبه مراجعه نمایند.
شأن نزول این سوره چنین بوده است که دو طایفه در مقدار جمعیتشان به فخرفروشی پرداختند و هرکدام از آنها بزرگان و شعراء و اُدباء و پهلوانان خود را برمیشمردند، تا کار به جایی رسید که برای بالابردن تعداد افراد قبیلۀ خود و غلبۀ بر دیگری به قبرستانها رو آوردند و مردگان خود را نیز شمارش نمودند!3
تکاثر یعنی زندگی کردن در توهّم و مجاز
گویند: قالب پنیری را بهدست میمونی دادند و به او گفتند: این را به دو
- نهج البلاغة (عبده) ج ٢، ص ٢٠٤.
- شرح نهج البلاغة (ابنابیالحدید) ج ١١، ص ١٤٥.
- المیزان فی تفسیر القرآن، ج ٢٠، ص ٣٥١.
