
عنوان بصری ج۲
جلد دوم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد دوم از این مجموعه، در موضوع «حقیقت وِرد و ذکر» و تبیینِ «ملاک ذکر حقیقی» و «رابطه ذکر با توحید» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • نیازمندی روح به ذکرْ همانندِ احتیاج جسم به تغذیه • قلب مؤمن تنها جایگاه تجلیّات ذاتیّ خداوند • تأثیر ذکر در جلای قلب و قطع تعلّق از دنیا • ذکر یعنی توجّه به جنبۀ ربطی موجودات • اختراعات اخیره، برای اهل عرفان است! • افتخار مولانا و حافظ به خاکساری ائمه علیهمالسلام • ضرورت ذکر در عین اشتغال به امور دنیوی • لزوم فراهمسازی شرایط کمالی انسان، در حکومت اسلام، جهت ایجاد آرامش فکری • انتساب قوای الهی به خود، بزرگترین خطر سالک • احساس بینیازی معنوی، بزرگترین مرض روحی • کاریزما، بزرگترین آفت در سیر و سلوک • تأثیر بیداری بینالطلوعین در قوای فکری انسان • ضرورت ذکر در انکشاف حقایق توحیدی • دیدگاه توحیدی و پدرانۀ رسولخدا نسبت به کفّار • لزوم توجه به اسمای حُسنای الهی در هنگام ذکر • به کارگیری اسماء و صفات الهی در زندگی روزمره • ضرورت استمرار اذکار و تمرینِ پیادهسازی آن در زندگی
عنوان بصری ج۲
62پروردگار است ـ با مسائلی که هیچ مناسبتی با آن ندارد، آغشته و مکدّر و ملوّث کردهایم؛ خداوند متعال میفرماید:
قلب مؤمن، تنها جایگاه جَلَوات ذاتیۀ الهیه
لا یَسَعُنی أرضی و لا سَمائی وَ لکِن یَسَعُنی قَلبُ عَبدِی المُؤمِنِ؛1 «زمین و آسمانِ من وسعت تجلّی و ظهور مرا ندارند، ولی قلب بندۀ مؤمن من گنجایش مرا دارد.»
ما این قلب را که جایگاه خداوند است، با نفس و خواستههای نفسانی آمیخته نمودیم.
نباید در قبال سعۀ قلب مؤمن، به وسعت آسمان و پهناوری کرۀ زمین و ماه و زحل و مشتری و کهکشانها چشم دوخت؛ زیرا زمین وسعت یافته از همین خاکی است که ما مشتی از آن را در دست میگیریم، و اصل همۀ کرات و کواکب و کهکشانها از ماده است و عالم ماده و طبع، نازلترین مرتبه از مراتب وجودی حضرت حقّ متعال است.
قصور سماوات غیب از پذیرش تجلّیات الهی
از این بالاتر اینکه منظور از «سماء» در عبارت: «لا یَسَعُنی أرضی و لا سَمائی» صِرف آسمان عالم ماده نیست، بلکه سماوات غیب را نیز شامل میشود؛ بنابراین، معنای حدیث آن است که: «آسمان من بهتمام مراتب و خصوصیاتی که دارد ـ چه عالم ماده و چه عالم ملکوت و جبروت و لاهوت ـ هیچکدام گنجایش و وسعت تجلّی مرا ندارند، اما قلب بندۀ مؤمن من ظرفیت و سعۀ جَلَوات ذاتیۀ مرا دارد.»2
حال ما با این قلبی که جایگاه پروردگار است، چه میکنیم؟! دل بستن به ریاست و پُست و مقام، تعلق به درهم و دینارِ دنیا و ارتباطات با افراد، باعث شده است که خداوند متعال بهکلی از خانۀ قلب ما بیرون رود.
کلام عجیب امام صادق علیه السّلام پیرامون لزوم محاسبه
روایت است که حضرت امام صادق علیه السّلام فرمودند:
- عوالی اللئالی، ج ٤، ص ٧.
- البته برای این مسئله ادلّهای موجود است که این مقام، گنجایش طرح آنها را ندارد.
