
عنوان بصری ج۲
جلد دوم از مجموعۀ «عنوان بصری» حاصل مجالس حضرت آیتاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه در «شرح حدیث عنوان بصری» میباشد که طی سالیانی متمادی برای رفقا و شاگردان سلوکی و پویندگان مکتبِ عرفان و توحید ایراد فرمودهاند، که همراه با ویرایش به زیور طبع آراسته شده است. تبیین ظرائف ژرفِ تربیتی و سلوکی با بیانی روان و شیوا، همراه با ذکر مصادیق، امثله و حکایات متنوّع از شاخصههای این کتاب شریف بوده که در نوع خود بینظیر میباشد. مجلد دوم از این مجموعه، در موضوع «حقیقت وِرد و ذکر» و تبیینِ «ملاک ذکر حقیقی» و «رابطه ذکر با توحید» به ساحت علم و فضیلت تقدیم میگردد. اهم مطالب مندرج در این مجلد: • نیازمندی روح به ذکرْ همانندِ احتیاج جسم به تغذیه • قلب مؤمن تنها جایگاه تجلیّات ذاتیّ خداوند • تأثیر ذکر در جلای قلب و قطع تعلّق از دنیا • ذکر یعنی توجّه به جنبۀ ربطی موجودات • اختراعات اخیره، برای اهل عرفان است! • افتخار مولانا و حافظ به خاکساری ائمه علیهمالسلام • ضرورت ذکر در عین اشتغال به امور دنیوی • لزوم فراهمسازی شرایط کمالی انسان، در حکومت اسلام، جهت ایجاد آرامش فکری • انتساب قوای الهی به خود، بزرگترین خطر سالک • احساس بینیازی معنوی، بزرگترین مرض روحی • کاریزما، بزرگترین آفت در سیر و سلوک • تأثیر بیداری بینالطلوعین در قوای فکری انسان • ضرورت ذکر در انکشاف حقایق توحیدی • دیدگاه توحیدی و پدرانۀ رسولخدا نسبت به کفّار • لزوم توجه به اسمای حُسنای الهی در هنگام ذکر • به کارگیری اسماء و صفات الهی در زندگی روزمره • ضرورت استمرار اذکار و تمرینِ پیادهسازی آن در زندگی
عنوان بصری ج۲
152حبس کردند، حضرت نمیتوانستند کاری انجام دهند و کسی هم با ایشان ارتباط نداشت؛1 لذا وقتی هارون به فَضل برمکی دستور تضییق و تعذیب بیشتر آن حضرت را داد، فضل گفت که ما غیر از سجده و نماز و ذکر، کاری از او نمیبینیم که بخواهیم عذاب و تضییق بیشتری روا بداریم.2 اما وقتی موسیبنجعفر خارج از زندان بودند، مردم با آن حضرت رفتوآمد داشتند و سؤالاتشان را مطرح میکردند و حضرت نامهها را جواب میدادند؛ بنابراین امام علیه السّلام فرد بیکاری نیست که در منزل بنشیند و فقط به ذکر و ورد مشغول باشد.
عدم منافات دستورات عبادی ائمه علیهم السّلام با اشتغالات روزمره
باید دقت داشت که ذکر و ورد، تهذیب نفس، عمل به دستورات، تهجّد، بیداری شب، قرائت قرآن در طول روز، نوافل و امثالذلک که از تأکیدات ائمه علیهم السّلام و دستورات بزرگان است، مربوط به اشخاص بیکار نیست؛ بلکه متعلق به افرادی است که ازنقطهنظر ارتباط با مسائل دنیوی و اشتغالات روزمره مثل بقیۀ اشخاص هستند.
اکملیت اسلام در جامعیت میان توحید و اشتغالات دنیوی
«مقام جامعیت»3 که خداوند متعال آن را در شریعت پیامبر اکرم قرار داده عبارت است از: حرکت بهسوی کمالات انسانی باتوجهبه رعایت جمیع قوانین و اعمال ظاهری در ارتباط با زن و فرزند، قوموخویش، رفیق و شریک و همسایه، و سایر جوانبی که انسان بهناچار با آنها در این دنیا بهسر میبرد. نکتۀ بسیار مهم اینکه
- البته اینکه نفس قدسی و ملکوتی او جمیع عالم را تدبیر میکند بهجای خود محفوظ، اما ازنقطهنظر اشتغال ظاهری، امام در یک سلول تنها بهسر میبرد و با مردم ارتباطی ندارد.
- الإرشاد، ج ٢، ص ٢٤٠.
- تفسیر بیان السّعادة، ج ٤، ص ٩٩:
«أنّ محمّدًا صلّی اللهُ علیهِ و آلِهِ و سَلَّمَ قالَ: ”إنَّ أخی موسیٰ علیهِ السّلامُ کانَ عَینُهُ الیُمنیٰ عَمیاءً و إنَّ أخی عیسیٰ علیهِ السّلامُ کانَ عَینُهُ الیُسریٰ عَمیاءً و أنا ذو العَینَینِ.“»
ترجمه: «رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم فرمود: ”همانا برادرم موسی چشم راستش نابینا بود و برادرم عیسی چشم چپش نابینا بود، ولیکن من دارای هر دو چشم هستم.» (محقق)
