عنوان بصری ج۱

و دیگر با کسی کاری ندارد، امّا باز دلش می‌سوزد و آنها را رها نمی‌کند.

پس از أمیرالمؤمنین ارتباط مردم با ائمّه به آسانی ممکن نبوده است

 و امّا سایر ائمّه علیهم السّلام، همیشه در دسترس مردم نبوده‌اند. مثلاً حضرت امام حسن علیه السّلام و همچنین افرادی که به منزل آن حضرت رفت و آمد داشتند در بسیاری از اوقات تحت نظر حکومت مدینه بودند. امام سجّاد و امام صادق و موسی بن جعفر علیهم السّلام نیز در زمان خلفای بنی‌امیّه و بنی‌مروان و بنی‌عبّاس تحت نظر بودند. ما موارد و مقاطعی را می‌بینیم که خیلی به ندرت، شخصی می‌توانست با امام علیه السّلام ارتباط داشته باشد، و ارتباط با امام هم یعنی حلّ مسائل و هدایت و راهنمایی.

آیا هدایت پروردگار منوط به ارتباط ظاهری با امام است؟

 در اینجا این سؤال مطرح است که: در چنین شرائطی تکلیف مردم چیست؟ آیا هدایت پروردگار منوط به ارتباط با امام است؟ اگر این‌طور است، پس هدایت فقط اختصاص به افرادی دارد که همسایۀ امام بوده یا در محلّۀ امام باشند و آن هم در زمانی که بتوانند با امام ارتباط داشته باشند؛ امّا نسبت به شهرهای دیگر که امام را نمی‌بینند باید باب هدایت به سوی آنها بسته باشد.

آیا در زمان غیبت باب وصول و هدایت و سلوک إلی الله مسدود است

 یکی از بزرگان در نامه‌ای که برای یکی از شاگردان خود می‌نویسند می‌گویند:

گرچه در زمان غیبت، باب وصول به آن حضرت و هدایت إلی الله و سلوک إلی ‌الله مسدود است، ولی فرق است بین آن کسی که پشت درب خانه‌ای نشسته و منتظر باز شدن درب خانه می‌باشد و بعضی صداهای درون خانه را می‌شنود و تا حدودی به مسائل آن پی‌می‌برد، با آن کسی که در خیابان حرکت می‌کند و به کار خود مشغول است. لذا گرچه باب را بر ما باز نمی‌کنند ولی باید سعی و جدّ و جهد نمود و از کنار آن باب هم کنار نرفت.¹

به جز مقام ولایت هیچ مقامی نمی‌تواند واسطۀ فیض بین خدا و مردم باشد

 البتّه این مطلبی که ایشان می‌فرمایند مورد تأمّل است؛ زیرا هدایتی که منظور سالکین إلی الله است طبعاً جنبۀ باطنی دارد، و حقیقت هدایت، به ربط بین نفوس و