عنوان بصری ج۱

لمس کرد و گفت: فیل مانند عمود است، یکی دست بر گوش آن کشید و گفت: فیل مانند بادبزن است، و دیگری دست بر پشتش کشید و گفت: فیل همچون تخت است؛ در حالی‌که اینها همه اجزاء فیل هستند نه خود آن، و هر یک از آنها تعریفی ناقص از فیل ارائه داده‌اند. این حکایت را مولانا در کتاب مثنوی آورده است.¹و²

ولیّ خدا با بینش الهی به تمام زوایای نفس تسلّط دارد

 بناءًعلی‌هذا، بزرگان و اولیاء با همه افراد به طور عموم و با شاگردانشان به طور خاص، بر طبق آن ربطی که با مبدأ خود دارند عمل می‌کنند؛ نه بر اساس شکل و قدّ و قامت و وزن و اعمال و رفتار. نظر آنان از اوّل در نفس و روح افراد همانند اشعه‌ای که در بدن فرو می‌رود، نفوذ می‌کند.

 من باب مثال وقتی می‌خواهند از معده عکس‌برداری کنند، با نفوذ اشعّه در معده، همه جا را می‌بینند و سپس عکس را نشان شما می‌دهند که در فلان جای معده قُرحه و مرض وجود دارد؛ در حالی‌که وقتی ما نگاه می‌کنیم هیچ چیزی از بیماری نمی‌بینیم و بلکه تعریف هم می‌کنیم که: به‌به! چه بدن سالمی دارد و اصلاً هیچ جای نگرانی و کدورتی وجود ندارد و هیچ چیزی پیدا نیست. ما از اینکه در داخل بدن چه خبر است، اطّلاعی نداریم؛ زیرا برای اطّلاع از آن بیماری نیاز به دستگاه و چشم مسلّح و وسیلۀ عبور کننده داریم، و آن وسیله در اختیار ما نیست و در اختیار ولیّ خدا است. اوست که با آن وسیله‌ای که از خدا در اختیار دارد، از نفس عبور می‌کند و باطن نفس را می‌بیند و ‌مرضش را تشخیص می‌دهد؛ اوست که زوایای مختلفی را یک‌یک می‌بیند و بعد هم بر طبق آن‌ بیماری‌ها، دارو تجویز می‌کند و می‌گوید این نسخۀ شماست.

 حال، آیا ما می‌توانیم آن نسخه را که طبیب برای ما نوشته است برای دیگری هم تجویز کنیم؟ بسیار بدیهی است که پاسخ منفی است، و همان‌طور که اگر داروی