حیات جاوید
شرحی اجمالی بر وصیت نامه امیر المومنین به امام حسن مجتبی علیهما السلام در حاضرین
کتاب ارزشمند «حیات جاوید» شرحی است اجمالی و شیوا از حضرت آیة‌الله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌الله‌سرّه، بر وصیت‌نامۀ مُعجز‌نمایِ حضرت امیرالمؤمنین به فرزند خویش حضرت امام حسن علیهما‌السلام که در بازگشت از جنگ صفّین در منطقۀ حاضرَین بیان فرموده‌اند. وصیت‌نامه‌ای که به تعبیر مرحوم علامه طهرانی با بودن این وصیت‌نامه «دیگر از بیان مکارم اخلاق و آدابْ دم زدن مایۀ شرمندگی است» و به تعبیر مرحوم مؤلف «بجاست که آن‌را آئین‌نامۀ فلاح و رستگاریِ دو سرا نامید» مرحوم مؤلف در این شرح مختصر، در ضمن عباراتی کوتاه، معانی بلندی از معارف توحیدی و عرفانی و ظرائفی دقیق از مسائل سلوکی و اخلاقی، و حقایقی بکر و کم‌نظیر را به میان آورده و ساحت علم و فضیلت را به تدبّر بر این آموزه‌های برآمده از مکتب وحی فراخوانده است. اهمّ مطالب مندرج در این کتاب: • ضررهای سوء استفاده از باورهای دینیِ مردم • تحریف کلمات معصومین، بی‌حرمتی به ساحت ارزشهای والای انسانی • منشأ پیدایش توهمات، جهل بشر و تعلّق به امور ظاهری و حسی است • پرهیز از ورود در مسائل شبهه‌ناک • برخی از شرایط امر‌به‌معروف و نهی‌از‌منکر • انسان نباید از ناحیۀ خود تکالیف را کم و زیاد کند • اشتغال به دنیا، نباید نفس را از توجه به خداوند باز دارد • ضرورت پرهیز از امور منافی با کرامت انسانی • بحثی مبسوط پیرامون کیفیت روابط مرد و زن از منظر عقل و شرع، و پاسخ به شبهات مربوطه، • امیرالمؤمنین صلاح امور اجتماع را در دوری از ارتباط مرد و زن می‌دانند • نقش پیشرفت چشمگیر ارتباطات در ازهم‌پاشیدگیِ پیوندهای خانوادگی
حیات جاوید
43رحمانی باقی و برقرار بمانیم؛ ولی همین که از خدمت شما مرخّص می‌شویم و به خیابان و انظار عمومی وارد می‌گردیم و چشممان به زنی می‌افتد، همه آن حال و هواها و آن نشاط‌ها و آن روحانیّتی که کسب نموده‌ایم، یک مرتبه بر باد می‌رود و با سر به این دنیا سقوط می‌کنیم و از آن مرتبه و منزلت به حضیض کثرات و شهوات و نفسانیّات تنزّل پیدا می‌کنیم!
حضرت فرمودند: اگر بر همین حال مدّتی بمانید، هر آنچه را که من می‌بینم شما نیز خواهید دید! و آنچه را من می‌شنوم شما نیز خواهید شنید.1
- [الکافی، ج ٢، ص ٤٢٣:
«عَلِیُّ بنُ إِبراهیمَ عَن أَبیهِ و عِدَّةٌ مِن أَصحابِنا عَن سَهلِ بنِ زیادٍ و مُحَمَّدُ بنُ یَحیَی عَن أَحمَدَ بنِ مُحَمَّدٍ جَمیعًا عَنِ ابنِ مَحبوبٍ عَن مُحَمَّدِ بنِ النُّعمانِ الأَحوَلِ عَن سَلّامِ بنِ المُستَنیرِ قالَ: کُنتُ عِندَ أَبی‌جَعفَرٍ علیه السّلام فَدَخَلَ عَلَیهِ حُمرانُ بنُ أَعیَنَ و سَأَلَهُ عَن أَشیَاءَ فَلَمّا هَمَّ حُمرانُ بِالقیامِ قالَ لِأَبی‌جَعفَرٍ علیه السّلام:”أُخبِرُکَ أَطالَ اللهُ بَقاءَکَ لَنا و أَمتَعَنا بِکَ أَنّا نَأْتیکَ فَما نَخرُجُ مِن عِندِکَ حَتَّی تَرِقَّ قُلوبُنا و تَسلُوَ أَنفُسُنا عَنِ الدُّنْیا و یَهونَ عَلَینَا ما فی أَیدی النّاسِ مِن هَذِهِ الأَموَالِ ثُمَّ نَخرُجُ مِن عِندِکَ فَإِذا صِرنا مَعَ النّاسِ و التُّجّارِ أَحبَبنا الدُّنْیا.“
قالَ: فَقالَ أَبوجَعفَرٍ علیه السّلام: ”إِنَّما هِیَ القُلوبُ مَرَّةً تَصعُبُ و مَرَّةً تَسهُلُ“ ثُمَّ قالَ أَبوجَعفَرٍ علیه السّلام:”أَما إِنَّ أَصحابَ مُحَمَّدٍ صلّی الله علیه و آله قالوا: یا رَسولَ اللهِ نَخافُ عَلَینا النِّفاقَ. قالَ فَقالَ: و لِمَ تَخافونَ ذَلِکَ؟ قالوا: إِذا کُنّا عِندَکَ فَذَکَّرتَنا و رَغَّبتَنا وَجِلنا و نَسینا الدُّنْیا و زَهِدنا حَتَّی کَأَنّا نُعایِنُ الآخِرَةَ و الجَنَّةَ و النّارَ و نَحنُ عِندَکَ فَإِذا خَرَجنا مِن عِندِکَ و دَخَلنا هَذِهِ البُیوتَ و شَمِمنا الأَولادَ و رَأَینا العیالَ و الأَهلَ، یَکادُ أَن نُحَوَّلَ عَنِ الحالِ الَّتی کُنّا عَلَیها عِندَکَ و حَتَّی کَأَنّا لَم نَکُن عَلَی شَیءٍ. أَ فَتَخافُ عَلَینا أَن یَکونَ ذَلِکَ نِفاقًا؟
فَقالَ لَهُم رَسولُ اللهِ صلّی الله علیه و آله: کَلّا إِنَّ هَذِهِ خُطوَاتُ الشَّیطانِ فَیُرَغِّبُکُم فی الدُّنْیا و اللهِ لَو تَدومونَ عَلَی الحالَةِ الَّتی وَصَفتُم أَنفُسَکُم بِها لَصافَحَتکُمُ المَلائِکَةُ و مَشَیتُم عَلَی الماءِ و لَو لا أَنَّکُم تُذنِبونَ فَتَستَغفِرونَ اللهَ لَخَلَقَ اللهُ خَلقًا حَتَّی یُذنِبوا ثُمَّ یَستَغفِروا اللهَ فَیَغفِرَ اللهُ لَهُم. إِنَّ المُؤمِنَ مُفَتَّنٌ تَوّابٌ. أَ ما سَمِعتَ قَولَ اللهِ عَزَّ و جَلَّ: ﴿إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلتَّوَّٰبِينَ وَيُحِبُّ ٱلۡمُتَطَهِّرِينَ﴾* و قالَ: ﴿وَأَنِ ٱسۡتَغۡفِرُواْ رَبَّكُمۡ ثُمَّ تُوبُوٓاْ إِلَيۡهِ ﴾.**“»
*ـ سوره البقرة (٢) ذیل آیه ٢٢٢.
**ـ سوره هود (١١) صدر آیه ٣. (محقّق)]
- [الکافی، ج ٢، ص ٤٢٣: