اسرار ملکوت ج3

می‌کند و دنبال چه می‌گردد و مقصد و غایت افعال و تصرّفات او چه خواهد بود. و هیچ توجّهی به این مطلب ندارند که اگر محبّت خدا و عشق به مقصد که کسب سلطان معرفت است، برای حرکت و اقدام سالک لازم و ضروری می‌باشد، اطّلاع بر مبانی سیر و سلوک و آگاهی بر دقائق و ظرائف راه، به اضعاف مضاعف از آن واجب‌تر و لازم‌تر است؛ زیرا قدرت علمی و استقامت برهان و منطق است که نفس را در قبال وسوسه‌ها و شیطنت‌ها و تشکیک‌ها محافظت می‌نماید، وگرنه علاقه روزی می‌آید و روز دیگر می‌رود.

 آنچه که سالک را در شب‌های سرد زمستان از خواب بیدار می‌کند و خواب خوش را بر او حرام می‌گرداند و در دل شب او را وادار به مناجات و راز و نیاز و شب‌زنده‌داری می‌کند، صرفاً عشق و محبّت به خدا و مقصد نیست، بلکه اطّلاع بر سرنوشت و آگاهی از صلاح و فساد و جریانات سرای آخرت و فلاح ابدی و خسران لایزال و احوالی است که با او مواجه خواهد شد. و اگر صرفاً علاقه به پروردگار باشد در بسیاری از اوقات این علاقه در نفس کم‌رنگ می‌شود و سالک در این احوال است که به سختی از خواب برمی‌خیزد و به تهجّد و مناجات می‌گذراند.

 اگر سالک مجهّز و مسلّح به علم و آگاهی از راه و روش نباشد، مخالفین عرفان و اولیای الهی که ظاهری دل‌فریب و باطنی چون ابوسفیان دارند، در کمین او نشسته و رهزن او خواهند بود.

شوق و اشتیاق ابتدائی سالک، و بی‌میلی و کسالت در اثناء طریق

 نفس آدمی در ابتدای شروع به هر کاری از خود شوق و رغبت نشان می‌دهد و نسبت به آن کار با میل و اهتمام حرکت می‌کند؛ ولی پس از گذشت مدّتی چنانچه آن عمل و برنامه برای او قدری مشکل بنماید، کم‌کم از حالت میل و رغبت خارج می‌شود و فقط بر اساس فکر و تعقّل آن اشتغال استمرار پیدا می‌کند، و اگر انگیزه و داعی پشت این مسأله نباشد به زودی آن برنامه را رها می‌کند و به کار دیگری می‌پردازد.

 سالک در ابتدای سلوک نیز همین حال را دارد، چون تصوّر او از سیر و