اسرار ملکوت ج2

نموده بود. و عجب از این خلق عوام و بی‌تدبّر و بی‌ادراک که هنوز به این سخن‌ها دل خوش می‌کنند و هنوز پای صحبت اینان می‌نشینند، و با اینکه دروغ و خلافش ثابت شده است باز دست از سر اینها برنمی‌دارند و از دور این افراد کنار نمی‌روند!

در علم حضرت حق هیچ‌گونه تغییر و تحوّلی راه ندارد

 توجّه به این نکته بسیار حیاتی است که مراتب حقایق اشیاء در سلسلۀ علل وجودی آنها متفاوت است. حقیقت وجود در مقام ظهور و بروز به‌واسطۀ اسم «مرید» در سلسلۀ عِلل فاعلی و صوری خود تشخّص و تعیّن پیدا می‌کند، و به هر مرتبه از مراتب ظهور می‌رسد آن مرتبه حکم علّت فاعلی برای مرتبه و مرحلۀ بعد می‌شود، تا اینکه به مرتبۀ شهادت و تعیّن مادّی به منصّۀ ظهور برسد و وجود عینی خارجی در عالم مادّه و صورت پیدا نماید. این از نقطه نظر تطوّر و تحوّل وجود بالصّرافه و بسیط در عالم اعیان و تشخّصات خارجی است.

 و امّا از نقطه نظر علم حضرت حق ‌به این تطوّرات و تحوّلات و اشراف حضوری ذات حضرت پروردگار بر آثار و لوازم و ضِلال مترشّحه و متنازلۀ از مرتبۀ ذات باید اذعان نمود: در آنجا هیچ تغییر و تحوّلی راه ندارد، و حقیقت علمیّۀ پروردگار نسبت به جمیع این تحوّلات و تغیّرات خود هیچ‌گاه تغییر و تبدیل برنمی‌دارد و صورت علمیّه‌ای جای خود را به صورت علمیّۀ دیگر نمی‌دهد و صورت اولیٰ از صفحۀ علم ربوبی محو نمی‌گردد، بلکه تمام صور در مرتبۀ عینیّت حقیقیّۀ خودشان که همان مرتبۀ علّیت وجود خارجی در عالم اعیان و شهادت است، و یا در مرتبۀ مُبدَعات و امور مجرّده و عقلانی و نورانی است به یک منوال و به یک درجه و به یک مرتبه حضور و ثبوت ازلی دارد و هیچ‌گونه تحوّلی و تغییری در آنها راه ندارد، و در آیات قرآن از آن به «اُمّ الکتاب» تعبیر شده است؛ چنانچه در آیۀ شریفه وارد است:

 ﴿يَمۡحُواْ ٱللَهُ مَا يَشَآءُ وَيُثۡبِتُ وَعِندَهُۥٓ أُمُّ ٱلۡكِتَٰبِ﴾؛¹ «او هر چه را که بخواهد