امام شناسی ج5
جلد پنجم از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیسِ علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «حقیقت ولایت و رابطۀ آن با توحید» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • تحقیق معنای لغوی و اصطلاحی «ولایت» و اقسام آن از «ولایت تکوینی و تشریعی» • پیمودن طریق ولایت مبتنی بر چشمپوشی از همه چیز جز خداست • عارفان حق، ذات خداوند را عبادت میکنند • انسان کامل متحقّق به ولایت مطلقۀ خداست • ولایت عین توحید بوده و برای قوامِ عالَم ضروری است • ولایت ولیّ خدا همچون صورت و نقشِ ولایت کلیۀ الهیه است • لقاء امام زمان علیهالسلام را برای «کشف ولایت» و «لقاء خدا» باید خواست • مهم معرفت به حقیقت امام زمان علیهالسلام است نه تشرّف به حضور مادیِ ایشان • انحرفات عقیدتی فرقۀ وهابیت در توحید • انحرفات طائفۀ شیخیه در قائل شدن به وجودِ استقلالی برای امام • تفسیر «آیۀ ولایت» و پاسخ به شبهاتِ وارده بر مفاد این آیه
مرتب سازی:
امام شناسی ج5
95و آلتى، و یا از روى اسمى و رسمى نیست، بلکه بطورى عادى است، همانند آنکه یکى از ما در کارهاى عادى خود همچون: خوردن و آشامیدن و گفتنش تصرّف دارد».
و ملاّ هادى سبزوارى رحمة الله علیه فرموده است ـ در ضمن بحث در اینکه علم بارى تعالى به اشیاء با عقل بسیط و اضافه اشراقیّه مىباشد ـ: «بدان که در اینجا دو مقام است: مقام کثرت در وحدت یعنى: مرتبه اعلاى از وجود با وحدت و بساطتش، جامع همه وجودات است، و بر آن به تنهائى تمام آنچه را که از کمالات بر جمیع مترتّب است مترتّب مىگردد». و سپس فرموده است:
مِثَالُهُ الاِنْسَانُ الْکَامِلُ بِالْفِعْلِ حَیْثُ إنَّهُ بِوَحْدَتِهِ جَامِعٌ لِکُلِّ مَا فِی الْوُجُودِ مِنَ الصُّوَرِ وَ الْمَعَانِی وَ الأشْبَاحِ وَ الأرْوَاحِ، لَیْسَ مِنَ اللهِ بِمُسْتَنکَرِأنْ یَجْمَعَ الْعَالَمَ فِی وَاحِدٍ؛ فَهُوَ بِحَیْثُ کَانَ الْکُلُّ مِنَ الدُّرَّةِ إلَی الذَّرَّةِ مَرآئی ذَاتِهِ کَمَا هُوَ مِرْآةُ الْحّقِّ وَ مَقَامُ الْوَحْدَةِ فِی الْکَثْرَةِ1.
«مثال این قضیّه، انسان کامل است که کمال او به فعلیّت رسیده است، چون او با وحدت خود جامع تمامى آن چیزهائیست که در عالم وجود، از صور و معانى و اشباح و ارواح موجود است.
و از خداوند ناروا نیست که تمام عالم را در یک موجودى گرد آورد، و علیهذا انسان کامل به طورى است که تمام موجودات از درّه تا ذرّه همگى آئینههاى نمایشگر ذات او هستند، همچنان که او آئینه ذات حقّ است و مقام وحدت در کثرت را حائز است».
گفتار حکیم سبزوارى راجع به انسان کامل
و نیز سبزوارى فرموده است:
فلک دوران زند بر محور دل *** وجود هر دو عالم مَظْهر دل هر آن نقشی که بر لوح از قلم رفت *** نوشته دست حقّ بر دفتر دل و نیز فرموده است:
جملهعالم چونتن، وانسان دل است *** هر چه میجوئی ز انسان حاصل است هر دوعالم جسم، وجانش آدم است *** زانکه آدم اصل جمله عالم است - . «شرح منظومه»، طبع ناصرى، ص 166.