امام شناسی ج5

شرح کلام ابن سینا در مقامات اهل عرفان بالله‌

 أبو على سینا در «اشارات» گوید: فَإذَا عَبَرَ الرِّیَاضَةَ إلِی النّیْلِ، صَارَ سِرُّهُ مِرْآةً مَجْلُوَّةً مُحَاذِیًا بِها شَطْرَ الْحَقِّ؛ وَ دَرَّتْ عَلَیْهِ اللَّذَّاتُ الْعُلَی؛ وَ فَرِحَ بِنَفْسِهِ لِمَا بِهَا مِنْ أثَرِ الْحَقِّ، وَ کَانَ لَهُ نَظَرٌ إلَی الْحَقِّ وَ نَظَرٌ إلَی نَفْسِهِ وَ کَانَ بَعْدُ مَتَرَدِّدًا.¹.

 یعنى: «چون شخص عارف، ریاضتش تمام شد و به مطلوب و مرادش نائل آمد، که همان اتّصال به حقّ باشد، سرّش همچون آئینه درخشان، در مقابل حضرت حقّ قرار مى‌گیرد، و حقّ در آن تجلّى مى‌کند، و لذّات عالم علوى پیوسته و افاضات حقیقى دائما بر آن فَیَضان مى‌کند و مى‌ریزد، و از این محبّت و أثر حقّ، مبتهج و مسرور مى‌شود، زیرا که آن را اثر حقّ مى‌بیند، و در این هنگام دو نظر دارد: یک نظر به حقّ دارد که محلّ بهجت و مسرّت است، و یک نظر به لذّاتى دارد که از جانب حقّ مورد بهجت قرار گرفته است، و در این حال بین این دو نظر متردّد است».

 و سپس مى‌گوید: ثُمَّ إنَّهُ لَیَغِیبُ عَنْ نَفْسِهِ؛ فَیَلْحَظُ جَنَابَ الْقُدْسِ فَقَطُّ؛ وَ إنْ لَحِظَ نَفْسَهُ فَمِنْ حَیْثُ هِیَ لاَ حِظَةٌ؛ لاَ مِنْ حَیْثُ هِیَ بِزِینَتِهَا؛ وَ هُنَاکَ یَحِقُّ الْوُصُولُ‌².

 این آخرین درجات سلوک الى الله، یعنى مقام وصول است.

 یعنى: «عارف پس از طىّ آن مرحله، دیگر از خودش غائب مى‌شود، و فقطّ جناب اقدس حضرت حقّ را مى‌بیند و نظر مى‌کند، و اگر هم أحیانا به نفس خودش نظرى کند، ازاین‌جهت است که آن نفس، بیننده و نظر کننده است، نه از جهت آنکه از حقّ داراى کمالاتى شده است، و منتقش به صورت‌ها، و متزیّن به زینت‌هائى گردیده است. و در این حدّ و منزلت، وصول به حقّ، به مقام تحقّق مى‌رسد و حقیقت پیدا میکند.

 و پس از آن مى‌گوید: اَلْعِرْفَانُ مُبْتَدِئٌ مِنْ تَفْرِیقٍ وَ نَفْضٍ وَ تَرْکٍ وَ رَفْضٍ مُمْعِنٌ فِی جَمْعٍ هُوَ جَمْعُ صِفَاتِ الْحَقِّ؛ لِلذَّاتِ الْمُرِیدَةِ بِالصِّدْقٍ مُنْتَهٍ إلَی الْوَاحِدِ؛ ثَمَّ وُقُوفٌ‌³.

 «یعنى براى شخص سالک الى الله، عرفانْ از تفریقْ، و نَفْضْ، و تَرْک، و رَفْض شدید شروع مى‌شود.