امام شناسی ج5

تجرّدش کمتر باشد، ولایتش کمتر، یعنى حجاب او بیشتر است.

 و چون مى‌دانیم که لازمه شدّت وَلایت، شدّت نور و علم و حیات و قدرت و سائر اسماء خداست، لازمه ضعف وَلایت، ضعف نور و علم و سائر اسماء الهى است، لذا بطور کلّى، هر موجودى که به خداوند نزدیکتر باشد، یعنى حجاب او کمتر، و ولایت او قوى‌تر باشد، شعاع گسترش نور و حیات و علم و قدرت او در عالم بیشتر، و إحاطه او شدیدتر، و سیطره و هَیْمَنۀ او بر ما سوى الله بیشتر، و تدبیر و تکفّل او در عالم امکان گسترده‌تر است، و به عبارت دیگر: به مقدار وسیعى از موجودات امکانیّه در تحت پرتو نور، و مِهمیز سیطره تدبیر او قرار دارند و بعکس، بعکس است.

 و ما بالوجدان مى‌بینیم که تأثیرات و تأثّراتى در این عالم صورت مى‌گیرد، بعضى کوچک و خرد همچون: پریدن مگس، و حرکت پشّه، و بعضى بزرگ همچون: خلقت فیل. بعضى همچون ذَرّه، و برخى همچون خورشید و ماه و اختران ثوابت و سیّار، بعضى همچون فهم و إدراک یک جنبنده بسیط، همچون کرم در لاى خاک، و برخى همچون علم و إدراک جبرائیل و روح که از نزدیکان و مقرّبان درگاه حقّند تبارک و تعالى.

 و علیهذا باید علم و توانائى، و سعه حیات، و تابش شعاع نور معنوى آن موجودهاى مقرّب، قوى‌تر باشد، و عالمى را با آن اداره کنند، به خلاف آن ذرّه و کرم که چنین علم و حیاتى ندارند، و البتّه لازم هم ندارند.

 و بنابر این بیان: همگى موجودات، از مادّه کثیف و ضعیف گرفته، تا حضرت جبرائیل و حضرت روح که مقامش أفضل از ملائکه است، هر یک در درجه خاصّ و مرتبه مخصوص قرار گرفته، و داراى حدّ مشخّصى از علم و حیات و قدرت و بالأخره حدّ مخصوصى از وجود مى‌باشند، و بنابر این هر یک در مرتبه خاصّ و منزل مشخّصى از وَلاَیَتْ هستند.

 بارى در آنچه تا به اینجا گفتیم هیچ جاى شبهه و شکّى نیست، ادلّه عقلیّه فلسفیّه قدم به قدم با ماست، شهود و وجدان عارفان عالیمقام، جمله جمله این مطالب را تأیید مى‌کند، آیات و روایات، بیش از حدّ احصاء و إمکان استقصاء آمده است.