امام شناسی ج5

 و پس از آنکه در دروس سابق، معناى ولایت در لغت و در محاورات روشن شد، اینک باید دید که نحوه وَلایت آن سروران چگونه است؟ آیا اکتسابى است و یا موهبتى؟ و علاوه تصوّر حقیقت این معنى در حقّ ایشان چگونه است؟ ما بحمد الله و المنّة در این درس بطورى بحث خواهیم نمود، که همچون آفتاب مسأله روشن شود.

معناى توحید خداوند متعال‌

 شکّ نیست که حقیقت ذات حضرت بارى تعالى بر توحید است، و ادلّه عقلیّه و برهان فلسفى از یک ناحیه، و شهود وجدانى و عرفان قلبى، از ناحیه دیگر، و آیات و روایات متواتره و متضافره، از ناحیه سوّم، همگى بر یک مسیر و در یک خطّ مشى، توحید ذات اقدس حضرت حقّ متعال را در تمام جهات، از بدیهیّات، ضروریّات و یقینیّات مى‌دانند.

 یعنى خداوند با جمیع مختصّات او از ذات، و صفات، و أسماء و افعال، واحد است، و در هیچیک از این مراتب، شائبه دوئیّت و غیریّت، مشهود نیست، و نمى‌تواند مشهود باشد.

 در تمام عوالم و جهان هستى، ذات مستقلّ قَیُّوم بالذّات، و وجود محض بسیط، و خارج از هر گونه قید و تعیُّن یکى است، و آن وجود أقْدس حضرت حقّ است، تبارک و تعالى.

 و در تمام عوالم، هر صفتى چون: علم، و قدرت، و حیات، و غیرها، و هر اسمى چون: عالم، و قادر، و حىّ و غیرها بالأصالة و الحقیقة، اختصاص به ذات حقّ دارد، و آن علم واحد و قدرت واحده و حیات واحده مى‌باشند، و همچنین عالم و قادر و حىّ واحد است، و اوست ذات اقدس حقّ که بدین صفات موصوف است. پس صفت علم و اسم عالم واحد است، و آن براى ذات حقّ متعال است.

 و در تمام عوالم و جهان هستى، هر فعلى بالأصالة و الحقیقة، اختصاص به خدا دارد، و هیچ موجودى از موجودات نمى‌تواند مستقلاّ داراى فعلى باشد، مگر آنکه آن فعل بالأصاله براى خداست، و تمام أفعال در جهان، فعل واحدى است، و همه فعل الله است.

 این مراتب سه گانه توحید: یعنى توحید در ذات، و توحید در أسماء و صفات، و توحید در افعال، از خصائص الهیّون است، و همه بر آن متّفقند، و بر این اصل، هر