امام شناسی ج5

قدرت تو نظر کنند، و این نیست مگر به فناء صفت در صفات و أسماء خداوند. چون تا مقام فناء در صفت ابصار متحقّق نگردد، رؤیت نور حضرت احدیّت محال است، و در حال فناء دیگر چیزى غیر از خدا نیست که بر او محیط شود، و اوست و بس، او خود را مى‌بیند.

 و از جمله روایاتى که دلالت بر فناء صفت است، روایتى است که صدوق در «توحید» آورده از هِشام در حدیث زندیقى که از حضرت صادق علیه‌السّلام از نزول خداوند تعالى به آسمان دنیا پرسیده بود، و حضرت در پاسخ گفته بودند: لَیْسَ کَنُزُولِ جِسْمٍ عَنْ جِسْمٍ إلَی جِسْمٍ؛ «نزول خداوند همچون نزول جسمی ازجسمی به سوی جسمی نیست‌» تا آنکه فرمودند: وَ لَکِنَّهُ یَنْزِلُ إلَی سَمَآءِ الدُّنْیَا بِغَیْرِ مُعَانَاةٍ وَ لاَ حَرَکَةٍ فَیَکُونُ هُوَ کَمَا فِی السَّمَآءِ السَّابِعَةِ عَلَی الْعَرْشِ کَذَلِکَ فِی سَمَآءِ الدُّنْیَا.

 «ولیکن خداوند به سوی آسمان دنیا که نزول می‌نماید، بدون تهیّۀ اسباب و بدون حرکت است؛ پس بعد از نزول هم در آسمان دنیا، همانطور است که در آسمان هفتم بر روی عرش است‌»

 حضرت در اینجا اضافه کردند که: إنَّمَا یَکْشِفُ عَنْ عَظَمَتِهِ؛ وَ یُرِی أولِیَآءَ‌هُ نَفْسَهُ حَیْثُ‌ شَآءَ؛ وَ یَکْشِفُ مَا شَآءَ مِنْ قُدْرَتِهِ؛ وَ مَنْظَرُهُ بِالْقُرْبِ وَ الْبُعْدِ سَوَآءٌ.¹

 «خداوند از عظمت خود پرده برمى‌دارد، و خود را به هر قسمى که بخواهد به اولیاى خود نشان مى‌دهد، و به هر مقدارى که بخواهد قدرت خود را ظاهر و منکشف مى‌کند، و محلّ نظر خدا در نزدیکى و دورى یکسان است».

 نشان دادن خود را به اولیاى خود، غیر از فناء وصفى، یعنى فناء در عالم بصر، در عالم علم و بصیرت خداوند نیست، زیرا که با وجود بقاء و عدم حصول فناء، ممکن، محال است خدا را ببیند، زیرا که معنایش احاطه محدود بر غیر محدود است، و اما در فناء چیزى نیست غیر از ذات اقدس او که بیننده باشد، و لذا این اِرائه و نشان دادن را فقط براى اولیاى خود که رفع هر گونه حجاب نموده‌اند متذکّر مى‌گردد.