امام شناسی ج5

پاداش آن باشد:

 ﴿وَ ما تُجْزَوْنَ إِلَّا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ إِلَّا عِبادَ اللهِ الْمُخْلَصِينَ‌﴾¹.

 «شما پاداش داده نمى‌شوید مگر آنچه را که عمل کرده‌اید، مگر بندگان مخلص خدا».

 بارى این مقدارى بود از آنچه خداوند به اولیاى خود عنایت کرده است، و از مجموع آنچه گفته شد به دست مى‌آید که از عنایات حضرت حقّ درباره ایشان حصول فناء در سه مرحله افعال و صفات و ذات است.

آیات وارده در توحید افعالى اولیاى خدا

 اوّلین چیزى که در آنها به مرحله فَنَاء مى‌رسد، افعال است. و کمترین چیزى که علماء در افعال فانیه به شمارش آورده‌اند شش چیز است: مَوْت و حَیاة و مَرَض و صحَّت و فَقْر و غِنىٰ.

 یعنى آنان در این شش چیز فعلى را از خودشان و یا از غیر خودشان نمى‌یابند، بلکه از حقّ سبحانه مشاهده مى‌کنند، مانند کسى که حرکتى را مى‌بیند، ولى محرّک آن را نمى‌بیند و مشاهده نمى‌کند، ولى مى‌داند که محرّک دارد، و در این صورت حضرت حقّ سبحانه در مقام أفعال آنان قیام مى‌کند، و فعل ایشان بنابر این عین فعل حقّ مى‌باشد.

 درباره توحید افعالى اولیاى خدا که ملازم با فناء در افعال است، در «توحید» صدوق از حضرت صادق علیه‌السّلام در این آیه شریفه: ﴿فَلَمَّا آسَفُونا انْتَقَمْنا مِنْهُمْ﴾‌² وارد است که:

 اِنَّ اللهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَی لاَ یَأسَفُ کَأَسَفِنَا وَلَکِنَّهُ خَلَقَ أولیَآءَ لِنَفْسِهِ یَأْسَفُونَ وَ یَرْضَوْنَ وَ هُمْ مَخْلُوقُونَ مَرْبُوبُونَ فَجَعَلَ رِضَاهُمْ رِضَا نَفْسِهِ وَ سَخَطَهُمْ سَخَطَ نَفْسِهِ.

 وَ ذَلِکَ لأنَّهُمْ جَعَلَهُمُ الدُّعَاةَ إلَیْهِ وَ الأدِلاَّءَ عَلَیْهِ فَلِذَلِکَ صَارُوا کَذَلِکَ وَ لَیْسَ أنَّ ذَلِکَ یَصِلُ إلَی اللهِ کَمَا یَصِلُ إلَی خَلْقِهِ وَ لَکِنْ هَذَا مَعْنَی مَا قَالَ مِنْ ذَلِکَ.

 درباره فرعون و فرعونیان گوید که: «چون ما را به خشم درآوردند و غمگین نمودند، ما از ایشان انتقام گرفتیم، و همه را هلاک در غرقاب نمودیم». حضرت صادق‌