امام شناسی ج5

رسول خدا حمد و سپاس او را بجاى آورد، که تعیین مقام ولایت، پس از خدا و رسول او به أمیرالمؤمنین شده است.

 از اتّفاق و اجماع شیعه بگذریم، بسیارى از عامّه، این موضوع را در تفاسیر و کتب خود آورده، و از نقطه نظر سَنَد و اعتبار تاریخى از مسلّمیّات مى‌دانند، و من حیث المجموع کسى که اهل تتبّع و دقّت باشد، در شأن نزول این آیه مبارکه، درباره ولایت على‌بن‌أبی‌طالب هیچگونه تردیدى نخواهد داشت.¹

 و این آیه، ولایت و امامت بلا فصل أمیرالمؤمنین را به طور اطلاق و بدون قید و شرطى اثبات مى‌کند، و از جمله آیات واضحه براى این مطلب محسوب مى‌گردد. زیرا ولایت آن حضرت را در ردیف و در رتبه ولایت خدا و رسولش قرار مى‌دهد، و معلوم است که ولایت امر واحدى است که براى خداوند، بالأصالة، و براى غیر او بالتَّبَع است. و از اینجا روشن مى‌شود که آن حضرت مانند رسول الله، به کمال درجات قرب فائز گردیده، و از چشمه ماء معین توحید مطلق و عرفان محض حضرت حقّ اشراب شده‌اند، و بنابر این سیطره و احاطه تکوینیّه و تشریعیّه او نسبت به مردم، بر اساس قابلیّت و فعلیّت وصول و إندکاک در ذات حقّ، و متجلّى شدن به جمیع أسماء و صفات جمالیّه و جلالیّه اوست.

 ابن شهرآشوب گوید: اُمّت اسلام اجماع کرده‌اند بر این که: این آیه درباره علىّ علیه‌السّلام چون در رکوع نمازش، انگشترى خود را به صدقه داد، نازل شده است، و در این مسئله خلافى بین مفسّران قرآن نیست.. ثَعْلَبیّ ومَاوَرْدیّ و قُشَیْریّ و قَزوینیّ و رَازیّ ونَیْشَابُوریّ وفَلَکیّ وطُوسِیّ وطَبَریّ در تفاسیر خود از سدِّی ومُجَاهِد و حَسَن و أعْمَشْ وَعُتْبة بْنِ‌أبی‌حَکِیم وغَالِبِ بْنِ عَبْدِاللهِ وقَیْسِ بْنِ رَبیعِ وعَبَایَۀ رَبْعِیّ وَ عبْدُ اللهِ بْنِ عَبَّاسْ وَ أبُوذَرّ غِفَاریّ این مطلب را ذکر کرده‌اند.

 ‌و همچنین ابْنُ البَیِّعِ در کتاب «مَعْرِفَة الاُصُول‌» از عبدالله عبیدالله بن عُمَر بن علیّ بن أبیطالب؛ و وَاحِدِیّ در کتاب «أسْبَابُ نُزُول الْقُرْآن‌» از کلبی، از صالح، از ابن عبّاس؛ و سَمْعَانیّ در کتاب «فَضَائل الصَّحابَة‌» ازحَمید طَویل از انس؛ وسَلْمان بن أحْمد در«مُعْجَمِ أوْسَط‌» خود از عمّار؛ و أبُوبَکْرِبَیْهَقِیّ در«مُقَنَّفْ‌» (مصَنَّف خ ل) ومُحَمَّد فَتَّالْ در کتاب«تَنْویر» وکتاب«رَوْضَة» ازعبدالله بن سلام وابوصالح و شَعبی‎ ومجاهد و زرارة بن‌