امام شناسی ج5

وارد است که: ابن تیمیّه حنبلى بوده است، و لیکن از حدّ تجاوز کرد، و در مقام اثبات منافیات عظمت حقّ برآمد، و براى حقّ اثبات جسم و جهت کرد، و لغزش‌ها و گفتارهاى بیهوده بسیارى دیگر نیز دارد، تا آنکه گوید:

 در قلعه جبل، مجلسى براى مناظره و محاضره با ابن تیمیّه تشکیل دادند، و علماى أعلام و فقهاى عظام و رئیس ایشان قَاضِی الْقُضَاة زَیْن الدِّین مَالِکی حاضر شدند، و ابن تیمیّه نیز حضور یافت، و بعد از گفتگوها و بحث‌ها ابن تیمیّه بهت زده و محکوم شد، و قاضى القضاة در سنه 705 او را محکوم به حبس کرد، و پس از آن در دمشق ندا کردند که هر کس بر عقیده ابن تیمیّه بوده باشد، مال او و خون او حلال است.

 اینطور در «مرآة الجنان» امام أبو محمّد عبد الله یَافِعِی آمده است، و سپس ابن تیمیّه توبه کرد، و در سنه 707 از زندان خلاص شد، و گفت: من أشعرى هستم، و پس از آن عهد خود را شکست، و سرّ خود را آشکار نمود، و به حبس شدیدى محکوم شد، و باز توبه کرد، و از زندان رهائى یافت، و در شام سکونت گزید، و از او در شام وقایعى به ظهور رسیده است که در کتب تاریخ ثبت است.

 ابن حجر در جلد اوّل، از «دُرَرُ الْکامنة» احوال او را بیان کرده، و اقوال او را ردّ کرده است، و ذَهَبى در تاریخ خود، نیز چنین کرده است، و غیر از ابن حَجَر و ذهبى نیز بسیارى از محقّقین او را رد کرده‌اند.

 و حاصل مرام اینست که چون ابن تیمیّه قائل است به اینکه خداوند جسم است، گفته است که: او داراى مکان است، زیرا که ثابت شده است که هر جسمى باید داراى مکان باشد، و بجهت آنکه در فرقان حمید آمده است: ﴿الرَّحْمٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى﴾‌ «خداوند رحمن بر روى کرسى و تخت قرار گرفت».

 و بر این اصل گفت: عرش، مکان خداست.

 و چون ابن تیمیّه خودش خدا را أزلى مى‌داند، و أجزاء این عالم در نزد او حادث مى‌باشند، لهذا در اینجا ناچار شد که بگوید: جنس عرش، أزَلى و قدیم است، و لیکن أفراد و اشخاص غیر متناهیه عرش یکى پس از دیگرى به دنبال هم مى‌آیند، و آن جنس أزلى، و این اشخاص متعاقب حادث، مکان خدا هستند.