امام شناسی ج5

 این روایات مى‌فهماند که رسول خدا صلّى الله علیه و آله و سلّم، اسلام را بر این پنج اساس که از جمله آن توحید است بیان فرموده‌اند، و لیکن چون عامّه به همان ظاهر شهادتین اکتفا کرده، و إقرار به مجرّد نبوّت را گر چه مقارن با مخالفت امر رسول خدا درباره ولایت باشد، از اساس اسلام شمرده، و به همان اکتفا نموده‌اند، لهذا أئمّه طاهرین سلام الله علیهم أجمعین، روایات وارده از رسول خدا را بدین قسم تفسیر کرده‌اند که: إقرار به توحید و به نبوّت بدون إقرار به وَلایت جز ظاهرى بیش نیست، و حقیقت اعتراف به آن مستلزم اقرار به ولایت است، و دخول در عالم توحید، مشروط از عبور از ولایت است. و این دو امر از هم جدا و منفکّ نمى‌باشند.

 حقیقت اسلام به وَلایت متّکى است، که مفتاح توحید در مظاهر أسماء و صفات و أفعال است، و نیز باطن و جوهره نبوّت است.

 این بود بحث شریف درباره حقیقت ولایت، و عدم انفکاک آن از توحید حضرت بارى تَعالى شأنُه.

 و در این مسئله دو طائفه به ضلالت و گمراهى رفته‌اند: أوّل ـ طائفه وهّابیّه، دوّم ـ طائفه شیخیّه.

انحراف فرقه وهابیّه در توحید ذات الهى‌

 أمّا طائفه وَهَّابِیَّه، آنان قدرت و عظمت و علم و إحاطه و حیات و سایر أسماء و صفات حضرت حقّ را از موجودات، جدا مى‌دانند، بدین معنى که عنوان وساطت را از وسائط، و مرآتیّت را از آئینه‌هاى وجود که مظاهر و مجالى ذات حقّند، الغاء مى‌کنند، و بنابر این اصولا معناى ظهور و تجلّى را در عالم امکان نمى‌دانند.

 و بنابر این در اشکال و محذورى واقع مى‌شوند، که تا روز قیامت هم اگر فکر کنند ابدا رهائى و خلاصى از آن را ندارند، و آن اشکال این است که:

 ما وجدانا و شهودا موجودات بسیارى را در این عالم مشاهده مى‌کنیم، و همه آنها را داراى حیات و علم و قدرت مى‌بینیم، این جاى شبهه و تردید نیست، موجودات مؤثّر را در این جهان نمى‌توانیم انکار کنیم.

 حال مى‌گوئیم: اگر حیات و قدرت و علم را در ذات أزلى حقّ بدون این موجودات و کثرات بدانیم، این کلام وجدانا و شهودا غَلَط است، زیرا وجود این صفات در موجودات از ضروریّات و یقینیّات است.