امام شناسی ج5

بیان استاد علامه طباطبائى رضوان الله علیه در ولایت ائمه علیهم السّلام‌

 در مقامات و درجات ولایت امامان دوازده گانه شیعه که خلفاى منصوب از جانب رسول الله هستند، علاّمه فقید و بزرگوار و استاد ما: آیة الله طباطبائى رضوان الله علیه مختصرى در رساله وَلایت خود آورده‌اند که عین آن را ما در اینجا به زبان پارسى مى‌آوریم:

 و از جمله اخبارى که در این باب وارد شده است، چیزى است که در «بحار» از «محاسن» از رسول خدا صلّى الله علیه و آله و سلّم آمده است که: إنَّا مَعَاشِرَ الأنْبِیَآءِ نُکَلِّمُ النَّاسَ عَلَی قَدْرِ عُقُولِهِمْ «ما جماعت پیامبران با مردم به اندازه عقلهایشان سخن مى‌گوئیم».

 این تعبیر وقتى نیکوست که در آنجا از معانى و چیزهاى مهمّ، امورى باشد که فهم مستمعان از مردم بدان نرسد، و این معنى واضح است، زیرا آن حضرت فرمود: نُکَلِّمُ و نفرمود: نَقُولُ یا نُبَیِّنُ یا نَذْکُرُ ونحوها.

 و این دلالت دارد بر آنکه معارفى را که أنبیاء علیهم السّلام بیان کرده‌اند، بیان آنها در حدود مقدار عقل‌ها و ظرفیّت أفکار و اندیشه‌هاى امّت‌هاى آنها بوده است، چون مى‌خواستند از مشکل و صعب به آسان و سهل تنازل و میل کنند، نه آنکه از معارف کثیره به جهت إرفاق به عقول و اندیشه، به این مقدار مختصر و کم اقتصار کرده باشند، و از مجموع بعضى را آورده باشند، اینچنین نیست.

 و به عبارت دیگر: تعبیر رسول الله ناظر است به کیفیّت بیان، نه کمّیّت آن، پس دلالت دارد بر آنکه این معارف، حقیقتش آن درایتى است که وراء آن چیزى است که عقول براى وصول به آن در معارف از بُرهان، و جَدَل، و خطابه مى‌پیماید و سیر مى‌کند، و پیامبران علیهم السّلام آنچه را که بیان کرده‌اند، با تمام راههائى است که عقول از برهان و جدل و وعظ دارند با وجود آنکه آنان از این راه به بهترین بیان بیان کرده‌اند، و در شرح آن از پیمودن هر راه ممکنى دریغ نکرده‌اند.

 و از اینجا دانسته مى‌شود که براى معارف إلهیّه مرتبه‌ایست ما فوق بیان و گفتار لفظى، بطورى که اگر آن مرتبه را به مرتبه بیان تنزّل دهند، و به لفظ و گفتار بگویند، و به زبان آورند، عقول عادى آن را ردّ مى‌کند.

 و این رَدّ یا به جهت آنست که طبق مطالب ضرورى که در نزد آنهاست،