امام شناسی ج5

 (تفریق یعنى: شخص عارف باید از هر چیزى که او را از حقّ به خود مشغول مى‌دارد جدائى بگیرد، و نفْضْ یعنى: تکان دادن نفس خود را از آثار آن شواغل، بطورى که هیچ التفات و توجّه بدانها نکند، و این براى تکمیل نفس است براى تجرّد از ما سواى حقّ. و ترک یعنى: یکسره همه چیز را براى وصول به حقّ فراموش کردن و از همه بریدن. و رفض یعنى: دور ریختن و کنار زدن تمام لذّات به جهت وصول به حقّ).

 و به مقام جمع مى‌رسد بطورى که جمیع صفاتش صفات حقّ مى‌گردد، آن حقّى که با صدق و راستى اراده او را داشت، و به خداوند واحد منتهى مى‌شود، و در اینجا دیگر وقوف است».

 و خواجه نصیر الدّین طوسى (ره) در شرح این مطالب گوید:

 «عارف چون از نفس خود ببرد و منقطع شود و متّصل به حقّ شود هر قدرتى را مستغرق در قدرت مطلقه حقّ که به جمیع مقدورات تعلّق گرفته است، مى‌بیند، و هر علمى را مستغرق در علم مطلق حقّ که چیزى از آن پنهان نیست، مى‌بیند، و هر اراده‌اى را مستغرق در اراده حقّ که ممتنع است چیزى از ممکنات از آن جدا باشد، مى‌بیند،

 بلکه هر وجود و هر کمال وجودى از حقّ صادر است، و از جانب او فیضان دارد.

 و در این صورت، حقّ، چشم عارف مى‌شود که با آن مى‌بیند، و گوش او مى‌شود که با آن مى‌شنود، و قدرت او مى‌شود که با آن کارها را بجا مى‌آورد، و علم او مى‌شود که با آن مى‌داند، و وجود او مى‌شود که با آن موجود است.

 و در این وقت عارف متخلّق به اخلاق الله به حقیقت مى‌شود، و اینست معناى قول شیخ: الْعِرْفَانُ مُمْعِنٌ فِی جَمِیعِ صِفَاتٍ هِیَ صِفَاتُ الْحَقِّ لِلذِّاتِ الْمُرِیدَةِ بِالصِّدْقِ.

 و پس از آن عارف بالعین و الوجدان مشاهده مى‌کند که: این صفات و امثال این صفات که داراى وصف کثرت و تمایز هستند، به قیاس به مَبْدأ و مَنشأى که از آنجا هستند، آن مبدأ واحد است، بدین معنى که علم ذاتى او بعینه همان قدرت ذاتى‌