امام شناسی ج5

خود با شخص فاعل هم عقیده بوده‌اند، و خداوند در پاسخ، جواب او را به صیغه جمع مى‌دهد که آن حکم شامل آنان هم بگردد، در جواب گفته مى‌شود: پس محصّل مطلب این مى‌شود که: استعمال این گونه الفاظ در معانى جمع براى نکته صحیحى جایز است، و البتّه این نکته هم در آیه‌ ﴿إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ﴾‌ موجود است، و شاید سرّش آن باشد که: انواع کرامات دینیّه و معنویّه، و از جمله آنها مقام ولایت که در این آیه آمده است، مبنى بر بعضى از عمل مؤمنان جَزَافاً و اعتباراً نیست، بلکه ناشى از تقدّم در مقام اخلاص در عمل است، و نیز شاید سِرَّش براى شمول افرادى همچون سایر إمامان به حقّ باشد، که به تدریج، مقام ولایت را حائز مى‌گردند.

 و از همه این‌ها گذشته، ما مى‌بینیم که بسیارى از ناقلان این گونه اخبار، اصحاب حضرت رسول و تابعینى هستند که زمانشان متّصل به زمان اصحاب بوده است و ایشان اصلا و عِرْقاً از عرب بوده‌اند، نه لغت آنها خراب شده و نه زبان آنها تغییر کرده است، و اگر احیانا این‌گونه استعمالات را در لغت و در زبان شایسته نمى‌دیدند، طبع آنها آن را نمى‌پذیرفت، و قبول نمى‌کرد، و آنان أحقّ به اعتراض و اشکال بودند، و ما حتّى أحدى از آنان را نمى‌بینیم که اشکال کرده باشد، و در نقل این روایات در تفسیر آیه ولایت، دچار شکّ و اعتراض شده باشد.

 زمخشرى استاد ادبیّت و عربیّت در «کَشَّافْ» گوید:

 اگر بگوئى: چگونه ممکن است و صحیح است که این آیه در شأن على‌بن‌أبی‌طالب نازل شده باشد، با اینکه لفظ آن جمع است؟!

 در جواب مى‌گویم: به لفظ جمع آورده شده است ـ و اگر چه سبب نزول آن مرد واحدى بوده است ـ براى آنکه مردم در مثل چنین فعلى رغبت کنند، و همانند همان درجات و مقامات را حائز شوند، علاوه بر آنکه بر سجیّه و طبیعت مؤمن واجب است که: تا این سرحدّ حریص براى احسان و نیکوئى و تفقّد بر فقراء بوده باشد، که حتّى تأخیر آن را هم از حال رکوع در نماز جائز نداند¹.

 4 ـ او مى‌گوید: على‌بن‌أبی‌طالب به تفسیر قرآن عارف‌تر بود از این گروه‌