امام شناسی ج5

 و علیهذا به آنچه بعضى از عامّه و مخالفین که ذکر کرده‌اند: حدیث نزول آیه در قصّه انگشترى یک امر ساختگى است، نباید اعتنائى کرد، و بعضى از آن مخالفین همچون ابن تیمیّه، ادّعاى اجماع علما را بر مجعول بودن این روایات نموده‌اند. و این از آن ادّعاهاى عجیب است، و ما در این مقام آنچه را که حقّ مسئله بود بیان کردیم‌¹.

بیان و تفسیر آیه ولایت‌

 تا به حال آنچه بحث شد راجع به شأن نزول آیه ولایت بود، و دانستیم که مضافا بر اجماع و ادّعاى اِجماع و اتّفاق، روایات کثیره و مستفیضه و بلکه متواتره‌اى درباره نزول آن نسبت به حضرت أمیرالمؤمنین علیه‌السّلام وارد شده است، حال ببینیم دلالت آیه چیست و از نظر فقه القرآن چه دلالتى دارد؟

 ولىّ، همان طور که ذکر شد صیغه فَعِیل از مصدر ولایت است، و همان طور که راغب اصفهانى در «مفردات القرآن» گفته است: الْوَلإء (با فتح واو) وَالتَّوالِی‌أنْ یَحْصُلَ شَیْئآنِ فَصَاعِدًا حُصُولًا لَیْسَ بَیْنَهُمَا مَا لَیْسَ مِنْهُمَا.

 «وَلاء و توالى اینست که: دو چیز و یا بیشتر از دو چیز به طورى شوند که هیچ چیز غیر از خود آن دو چیز در میان آن دو چیز نباشد».

 اینست حقیقت معناى ولایت، و بقیّه معانى که براى آن شده است از قبیل نصرت و محبّت و مودّت و تصرّف در امور و وَلاى عتق و امثالها همه راجع به آن اصل و ریشه است، که در هر موردى از موارد، با حفظ همان معناى أصلى یکى از این خصوصیّات به عنوان مورد و موضوع قرار داده شده است.

 و بنابر این لفظ وَلایَتْ به نحو اشتراک لفظى داراى معانى عدیده نیست، بلکه به نحو اشتراک معنوى معناى واحدى دارد، که در این موارد و عناوین مختلف از باب انطباق آن امر واحد در این مصادیق استعمال شده است. و هر جا که قرینه‌اى براى صرف معناى حقیقى به معناى استعارى و مجازى و ملاحظه عین خصوصیّت مورد و اراده خصوصیّت تصرّف و محبّت و عِتْق و امثالها در میان نباشد، همان معناى‌