
امام شناسی ج5
جلد پنجم از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیسِ علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «حقیقت ولایت و رابطۀ آن با توحید» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • تحقیق معنای لغوی و اصطلاحی «ولایت» و اقسام آن از «ولایت تکوینی و تشریعی» • پیمودن طریق ولایت مبتنی بر چشمپوشی از همه چیز جز خداست • عارفان حق، ذات خداوند را عبادت میکنند • انسان کامل متحقّق به ولایت مطلقۀ خداست • ولایت عین توحید بوده و برای قوامِ عالَم ضروری است • ولایت ولیّ خدا همچون صورت و نقشِ ولایت کلیۀ الهیه است • لقاء امام زمان علیهالسلام را برای «کشف ولایت» و «لقاء خدا» باید خواست • مهم معرفت به حقیقت امام زمان علیهالسلام است نه تشرّف به حضور مادیِ ایشان • انحرفات عقیدتی فرقۀ وهابیت در توحید • انحرفات طائفۀ شیخیه در قائل شدن به وجودِ استقلالی برای امام • تفسیر «آیۀ ولایت» و پاسخ به شبهاتِ وارده بر مفاد این آیه
امام شناسی ج5
218طاوس روایت کرد از ابن عبّاس، و کسى از او پرسید: این آیه که چه معنى دارد؟ و در که؟ گفت: آیه در علىّ ابوطالب، و معنى آیه آن است که فرمان و ولایت، خداى راست، و کس را با خداى در آن شرکت نیست از مخلوقان، و رسول علیهالسّلام به این آیه احتجاج کرد.
کَلْبىّ روایت از ابوصالح، از عبد الله بن عبّاس که او گفت: سبب نزول این آیه این بود که: عبد الله بن سلام و جماعتى از اَحبار یهود که ایمان آورده بودند گفتند: یا رسول الله! آنان که خویشان ما بودند از ما تَبَرّا کردند براى آنکه ما به تو ایمان آوردهایم، و ما تنها ماندهایم، و از خانه ما تا مسجد تو مسافت دور است، ما متوحّش مىشویم از آنکه کس با ما اختلاط نمىکند، خداى تعالى این آیه فرستاد براى تسلیت ایشان، و گفت: اگر شما را ولایت و دوستى جهودان نیست، خداى تعالى ولىّ شماست! و پیغمبرش و آن مؤمنان که نماز کنند و زکوة دهند ایشان راکع باشند.
و در آن روز أمیرالمؤمنین علىّ علیهالسّلام، در آن روز در رکوع انگشترى به سائل داده بود، عبد الله بن عبّاس گفت: چون علىّ علیهالسّلام انگشترى به سائل داد، و این آیه آمد، و رسول علیهالسّلام آیه بخواند، سائل را پرسید که: تو را که چیزى داد؟! گفت: آن جوان که در نماز است.
گفت: در چه حال بود از نماز؟ گفت: در رکوع! رسول علیهالسّلام شادمانه شد و دانست که در على آمد.
شأن نزول آیه تطهیر در تفسیر ابو الفتوح
در اینجا ابو الفتوح رازى چهار بیتى را که ما در ص 191 از خزیمة بن ثابت نقل کردیم از حسّان بن ثَابتْ نقل مىکند و به او نسبت مىدهد،1 و سپس مىگوید:
- . این روایت را نیز در «مجمع البیان» آورده است، و این چهار بیت را نیز به حسّان بن ثابت نسبت مىدهد (طبع صیدا، ج 2 ص 210 و ص 211).
و همچنین در «غایة المرام» ص 106 در تحت حدیث شماره هفدهم از عامّه این روایت را از حافظ ابو نعیم اصفهانى در کتابش که موسوم به «نُزُول القرآن فى أمیرالمؤمنین علىبنأبیطالب علیهالسّلام» است آورده است، و این اشعار را نیز او به حسّان بن ثابت نسبت مىدهد.
و ایضا علاّمه طباطبائى در «تفسیر المیزان» ج 6 ص 21 و ص 22 از خطیب خوارزمى نقل کردهاند و این ابیات را به حسّان نسبت دادهاند، و آنچه را ما تا به حال تفحّص کردهایم همه بزرگان و اعلام این ابیات را از حَسَّان مىدانند و کسى که فقط به خزیمة بن ثابت نسبت داده است فقطّ ابن شهرآشوب است.
- . این روایت را نیز در «مجمع البیان» آورده است، و این چهار بیت را نیز به حسّان بن ثابت نسبت مىدهد (طبع صیدا، ج 2 ص 210 و ص 211).
