مطلع انوار ج11
رجالی، پزشکی، اشارات و نکتهها
جلد یازدهم از موسوعۀ گرانسنگ «مطلع انوار» اثر حضرت علامه آیة‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس سرّه، یادداشتها و برداشت‌‌های مؤلف از آثار مختلف، در موضوع «رجال، تراجم، کتاب‌شناسی و برخی مطالب متنوع » می‌باشد. تتبعات و تحقیقات مندرجه در این مجلد می‌تواند در نوع خود برای آشنایان به این موضوعات بسیار مفید و مثمر باشد. اهم مباحث این مجلّد: • بخش اول: رجال و تراجم شخصیت‌ها؛ که شاملِ مقدماتی رجالی، بیان برخی اصطلاحات و معرّفی برخی آثار اصلی رجالی، ذکر اسامی اعلام و کنیه‌ها و القاب، و بیان مطالبِ متنوّع رجالی می‌گردد. • بخش دوم: فهارس و کتاب‌شناسی: که به ذکر مطالب متنوّعی در معرّفی آثارِ مهم، همچون حدیقة الشیعه، مصباح‌الشریعه، تذکرۀ علامه حلی و نثر طوبای مرحوم شعرانی و امثالها پرداخته شده است. • بخش سوم: مطالب پزشکی؛ که مشتمل بر نقل قولهایی در امور طبابت؛ اعم از مسائل پیشگیری و درمان، خواص و فواید برخی خوراکی‌ها، و ذکر روایاتی در این موضوع، می‌باشد. • در بخش چهارم و پنجم به ذکر طرائف و لطائف، و ذکر اشارات و نکته‌‌هایی در موضوعات سیاسی و تاریخی و اجتماعی و بیان لغزشهای برخی آثار علماء، و دیگر مطالب متنوع پرداخته‌اند.
مطلع انوار ج11
45مولانا آقا میرزا محمّد استرآبادی است، و مرحوم علاّمه وحید بهبهانی (ره) بر آن حاشیه‌ای نوشته‌اند.
کتاب منتهی المقال فی أحوال الرّجال، همان کتاب رجال بوعلی است که بوعلی محمّد بن اسماعیل، آن را تألیف نموده؛ بدین کیفیّت که در اوّل، نظریّۀ کتاب منهج المقال را ذکر می‌کند و سپس حاشیۀ وحید را بیان می‌کند و بعد از آن اگر فوائدی در نظر دارد، ذکر می‌کند؛ و البته این رجال نسبت به رجال کبیر میرزا محمّد خیلی مختصرتر است، ولی در این کتاب، مجاهیل را ذکر نکرده است.
کتاب توضیح المقال فی علم الرّجال، تألیف ملاّ علی رازی است که در مشترکات و بسیاری از فوائد دیگر تحریر شده است.
و کتاب تنقیح المقال کتاب جامعی است که مرحوم حاج شیخ عبدالله مامقانی تألیف نموده است.
مرحوم بوعلی محمّد بن اسماعیل، صاحب منتهی المقال ـ علی ما ذکره فی الذّریعة ـ در سنۀ 1159 متولّد شده و در سنۀ 1215 و یا 1216 وفات کرده است.
و کتاب روضات الجنّات فی أحوال العلماء و السّادات، تألیف آقا سیّد محمّدباقر خوانساری است که در 1226 متولّد و در 1313 وفات کرده است؛ علی ما ذکره فی الذّریعة.
مرحوم شیخ حرّ عاملی در أمل الآمل (صفحه 370 از جلد 2) در فائدۀ دهمی که ذکر کرده، فرموده است:
«إعلم أنّ هذا الکتاب یلیق أن یکون متمّمًا للکتاب الکبیر فی الرّجال لمیرزا محمّد بن علیّ الأسترآبادیّ المشتمل علی ما فی الخلاصة للعلّامة و الفهرست و الرّجال للشّیخ و الفهرست للنجاشی و کتاب الکشّیّ و ابن‌داود و غیرهم، و قد اشتمل علی أکثر من سبعة آلاف إسمٍ و أکثر من ستّة آلاف و ستّ‌مائة کتابٍ و رسالة.»