مطلع انوار ج11
رجالی، پزشکی، اشارات و نکتهها
جلد یازدهم از موسوعۀ گرانسنگ «مطلع انوار» اثر حضرت علامه آیة‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس سرّه، یادداشتها و برداشت‌‌های مؤلف از آثار مختلف، در موضوع «رجال، تراجم، کتاب‌شناسی و برخی مطالب متنوع » می‌باشد. تتبعات و تحقیقات مندرجه در این مجلد می‌تواند در نوع خود برای آشنایان به این موضوعات بسیار مفید و مثمر باشد. اهم مباحث این مجلّد: • بخش اول: رجال و تراجم شخصیت‌ها؛ که شاملِ مقدماتی رجالی، بیان برخی اصطلاحات و معرّفی برخی آثار اصلی رجالی، ذکر اسامی اعلام و کنیه‌ها و القاب، و بیان مطالبِ متنوّع رجالی می‌گردد. • بخش دوم: فهارس و کتاب‌شناسی: که به ذکر مطالب متنوّعی در معرّفی آثارِ مهم، همچون حدیقة الشیعه، مصباح‌الشریعه، تذکرۀ علامه حلی و نثر طوبای مرحوم شعرانی و امثالها پرداخته شده است. • بخش سوم: مطالب پزشکی؛ که مشتمل بر نقل قولهایی در امور طبابت؛ اعم از مسائل پیشگیری و درمان، خواص و فواید برخی خوراکی‌ها، و ذکر روایاتی در این موضوع، می‌باشد. • در بخش چهارم و پنجم به ذکر طرائف و لطائف، و ذکر اشارات و نکته‌‌هایی در موضوعات سیاسی و تاریخی و اجتماعی و بیان لغزشهای برخی آثار علماء، و دیگر مطالب متنوع پرداخته‌اند.
مطلع انوار ج11
245«و منهم: المولی شمس‌الدّین محمّد بن محمود الآملیّ، صاحب کتاب نفایس الفنون الّذی جمع فیه جمیع العلوم بالفارسیّة، و قد طبع بإیران؛ ذکره المولی عبدالله أفندیّ فی الفصل الرّابع من الخاتمة من کتاب ریاض العلماء، عند ذکر ألقاب علماء الشّیعة؛ و ذکره فی کشف الظُّنون قال:
”نفائس الفنون فی عرائس العیون فارسیٌّ، لمحمّد بن محمود الآمُلیّ. ذکر أنّه ألّف فی کلّ فنٍّ تالیفًا، و أراد أن یجمَعها جمیعًا فی تالیفٍ واحد، فلم یزل یجمَع إلی أن بلغ مائة و عشرین علمًا؛ فألّف هذا الکتاب و رتّبه علی قسمین: الأوّل فی علوم الأوائل، و الثّانی فی علوم الأواخر؛ و قدّم الثّانی لاشتماله علی علوم [أهل] الإسلام، و هو فی تسع مقالاتٍ، و فی أوّله خمس مقالات.“ ـ انتهی ما فی کشف الظُّنون.
و له شرح کلیّات القانون و غیرهما؛ و کان من المؤسّسین فی جملةٍ من العلوم.»1
محمّد بن مسلم بن رِباح
[تنقیح المقال، مجلّد 3، صفحة 184]:
«محمّد بنُ مُسلِم بن رِباح، أبوُجعفرٍ الأوقَصُ2 الطحّانُ الأعوَرُ3 السمّانُ الطائِفیُّ الکوفیُّ القصیرُ الحَدّاجُ4 الثَّقفیُّ مَولاهُم.»5
- . جنگ 24، ص 297.
- . الأوْقَص (بالهمزة المفتوحة و الواو الساکنة و القاف المفتوحة): قصیر العنق.
- . الأعْوَر: الذی ذهب حِسُّ إحدی عَیْنَیه؛ حَدَّقَ بعینه إلیه: حدَّد النظر فیه.
- . الحِداجة: ما ترکَب فیه النساء علی البعیر، کالهودج، ج: حدائج؛ الحدّاج (بالحاء المهمله و الدال المشدّدة و الألف و الجیم): کثیر التحدیق بعینه، أو مبالغة فی عمل الحِداجَة، و هی القَتَب بأداته.
- . جنگ 16، ص 186.