مطلع انوار ج11
رجالی، پزشکی، اشارات و نکتهها
جلد یازدهم از موسوعۀ گرانسنگ «مطلع انوار» اثر حضرت علامه آیة‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس سرّه، یادداشتها و برداشت‌‌های مؤلف از آثار مختلف، در موضوع «رجال، تراجم، کتاب‌شناسی و برخی مطالب متنوع » می‌باشد. تتبعات و تحقیقات مندرجه در این مجلد می‌تواند در نوع خود برای آشنایان به این موضوعات بسیار مفید و مثمر باشد. اهم مباحث این مجلّد: • بخش اول: رجال و تراجم شخصیت‌ها؛ که شاملِ مقدماتی رجالی، بیان برخی اصطلاحات و معرّفی برخی آثار اصلی رجالی، ذکر اسامی اعلام و کنیه‌ها و القاب، و بیان مطالبِ متنوّع رجالی می‌گردد. • بخش دوم: فهارس و کتاب‌شناسی: که به ذکر مطالب متنوّعی در معرّفی آثارِ مهم، همچون حدیقة الشیعه، مصباح‌الشریعه، تذکرۀ علامه حلی و نثر طوبای مرحوم شعرانی و امثالها پرداخته شده است. • بخش سوم: مطالب پزشکی؛ که مشتمل بر نقل قولهایی در امور طبابت؛ اعم از مسائل پیشگیری و درمان، خواص و فواید برخی خوراکی‌ها، و ذکر روایاتی در این موضوع، می‌باشد. • در بخش چهارم و پنجم به ذکر طرائف و لطائف، و ذکر اشارات و نکته‌‌هایی در موضوعات سیاسی و تاریخی و اجتماعی و بیان لغزشهای برخی آثار علماء، و دیگر مطالب متنوع پرداخته‌اند.
مطلع انوار ج11
204أقول: در کلام ابن‌الأخضر الجنابِذی اشکال دیگری نیز هست، و آن این است که: مادر حضرت باقر علیه السّلام که زوجۀ حضرت سجّاد علیه السّلام بوده‌اند، أُمّ‌عبدالله بنت الحسن علیه السّلام است؛ و نمی‌شود مادرش اُمّ‌فروه بنت القاسم، زوجۀ حضرت امام حسن علیه السّلام بوده باشد. زیرا قاسم در طبقۀ حضرت سجّاد است، نه در طبقۀ حضرت امام حسن مجتبیٰ علیه السّلام؛ وفات حضرت مجتبیٰ در سنۀ 50 هجری و رحلت حضرت سجّاد در سنۀ 95 بوده است، یعنی 45 سال تفاوت زمان دارند!
و امّا آنچه را که مرحوم صدر در دو کتاب تأسیس الشّیعة لعلوم الإسلام، و الشّیعة و فنون الإسلام ـ هم‌چنان‌که دیدیم ـ به طور جزم؛ و از مرحوم امین در أعیان الشّیعة به طور قیل فرموده‌اند که: ”إنّه کان متزوّجًا بنتَ الإمام زین‌العابدین علیه السّلام.“ در صورت صحّت و تحقّق، ربطی به نَسَب حضرت صادق علیه السّلام ندارد، بلکه نکاح و ازدواجی است که در کنار صورت گرفته است ـ حال این ازدواج قبل از نکاح قاسم با أسماء بنت عبدالرّحمن بوده است، و در فرض رحلت دختر حضرت سجّاد علیه السّلام بوده؛ و یا در صورت حیات و وجود آن مخدّره بوده است؛ و یا پس از فوت أسماء بوده است ـ علیٰ جمیع التّقادیر، اشکالی در امکان واقعه نیست؛ امّا کیفیّت تحقّقش احتیاج به تتبّع بیشتری دارد.1و2
[ام فروه بنت قاسم بن محمد بن أبی‌بکر]
[الطّبقات الکُبری، مجلّد 5، صفحة 318]:
- . قابل ذکر است که بحار الأنوار، ج 29، ص 651، به نقل از إحقاق الحق، ج 1، ص 67، حدیث «وَلَّدنی أبوبَکْرٍ مَرَّتَیْن» را از روایات علمای عامّه مذهب می‌داند که در برخی از کتب شیعه به صورت مرسل یا مهمل یا به نقل از عامه ذکر شده است، از جمله کشف الغمة، ج 3، ص 49. (محقّق)
- . جنگ 18، ص 226 ـ 231.