مطلع انوار ج11
رجالی، پزشکی، اشارات و نکتهها
جلد یازدهم از موسوعۀ گرانسنگ «مطلع انوار» اثر حضرت علامه آیة‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس سرّه، یادداشتها و برداشت‌‌های مؤلف از آثار مختلف، در موضوع «رجال، تراجم، کتاب‌شناسی و برخی مطالب متنوع » می‌باشد. تتبعات و تحقیقات مندرجه در این مجلد می‌تواند در نوع خود برای آشنایان به این موضوعات بسیار مفید و مثمر باشد. اهم مباحث این مجلّد: • بخش اول: رجال و تراجم شخصیت‌ها؛ که شاملِ مقدماتی رجالی، بیان برخی اصطلاحات و معرّفی برخی آثار اصلی رجالی، ذکر اسامی اعلام و کنیه‌ها و القاب، و بیان مطالبِ متنوّع رجالی می‌گردد. • بخش دوم: فهارس و کتاب‌شناسی: که به ذکر مطالب متنوّعی در معرّفی آثارِ مهم، همچون حدیقة الشیعه، مصباح‌الشریعه، تذکرۀ علامه حلی و نثر طوبای مرحوم شعرانی و امثالها پرداخته شده است. • بخش سوم: مطالب پزشکی؛ که مشتمل بر نقل قولهایی در امور طبابت؛ اعم از مسائل پیشگیری و درمان، خواص و فواید برخی خوراکی‌ها، و ذکر روایاتی در این موضوع، می‌باشد. • در بخش چهارم و پنجم به ذکر طرائف و لطائف، و ذکر اشارات و نکته‌‌هایی در موضوعات سیاسی و تاریخی و اجتماعی و بیان لغزشهای برخی آثار علماء، و دیگر مطالب متنوع پرداخته‌اند.
مطلع انوار ج11
202و فی قوله علیه السّلام: ”قالت أُمّی: قال أبی...“ ا ه . إشارةٌ إلی ما هو المعلوم من الخارج من کون القاسمِ بنِ محمّد هذا جدَّ مولانا الصّادق علیه السّلام لأُمّه، و ابنَ خالةِ مولانا السجّادِ علیه السّلام؛ و أُمُّه و أُمُّ القاسمِ بنتا یزدجرد بن شهریار، آخر الأکاسِرةِ ملوکِ العجم؛ و تزویج الحسین بإحداهما و محمّد بن أبی‌بکر بالأُخریٰ مشهورٌ و فی الکتب مسطور.»
إلی أن قال: «و کان یقول مالک بن أنس: ”إنّه من فقهاء هذه الأُمّة.“ مات فی سنة إحدیٰ و مائةٍ، و له اثنانِ و سبعونَ سنة.»
و أیضاً در تنقیح المقال، جلد 3، صفحۀ 73 در ترجمۀ اُمّ‌فروه گوید:
«بنت القاسم بن محمّد بن أبی‌بکر، هی أُمّ مولانا الصّادق علیه السّلام؛ و أُمّها أسماء، بنت عبدِالرّحمن بن أبی‌بکر؛ و لهذا کان الصّادقُ علیه السّلام یقول: ”وَلَّدنی أبوبکر مَرَّتَین.“ ـ الخ.»
و در أعیان الشّیعه، طبع دوّم، جلد 43، صفحۀ 9 و 10 در ترجمۀ احوال او تحت شمارۀ 9467 آورده است که:
«تُوُفّی سنةَ 101 أو 102 أو 108 أو 112، بِقُدَید ـ منزلٍ بینَ مکّةَ و المدینة ـ ، فقال: ”کَفِّنونی فی ثیابی الّتی کنتُ أُصَلِّی فیها: قمیصی و إزاری و ردائی! و الحَیُّ أحوَجُ إلی الجدیدِ من المَیّت.“ و کان عمرُه سبعین سنةً أو اثنتین و سبعین، و قد ذهَب بصرُه. و هو جدُّ الصّادق علیه السّلام لأُمّه، أُمِّ‌فروةَ بنتِ القاسم؛ و فی ذلک یقول الشّریف الرّضی:
”و حُزنًا عتیقًا و هوَ غایةُ فخرِکمقیلقیل *** بمَولِد بِنتِ القاسم بن محمّد“ قیل: ”إنّه کان متزوّجًا بنتَ الإمام زینِ‌العابدین علیه السّلام، و هو ابنُ خالته؛
أُمّاهُما بناتُ یزدَجردَ بنِ شهریارَ، آخِرِ الأکاسرةِ ملوکِ الفُرس.“
و قال ابن‌سعد: