جلد هفتم از موسوعۀ گرانسنگ «مطلع انوار» اثر حضرت علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس سرّه، یادداشتها و برداشتهای مؤلف از آثار مختلف، در موضوعِ «فقه و اصول» میباشد که گردآوری چنین مباحثی در کنار هم که برخی مزیّن به تحقیقاتِ عمیق مرحوم مؤلّف و مرحوم معلّق است، برای اهل علم و فضل شکافندۀ افقی جدیدی در مبانی فقهی و اصولی خواهد بود. مهمترین مباحث این مجلّد: • کیفیت تطهیر اشیاء و لوازم بیمارستان، وجه شهادت به ولایت در اذان و اقامه، عدم جواز فتک و ترور، مباحثی در باب ولایت و حکومت • رسائلی پیرامونِ حرمت غناء، حرمت بازی با شطرنج، حرمت ربا، جواز حق التألیف، عدم جواز قضاوت زنان، استحباب اکیدِ مهرالسنة، جواز طواف به دور قبور اهل بیت علیهمالسلام • مباحثی در فقه اهل سنت و نقد و بررسی آن. • مباحثی در اصول فقه و قواعد فقهیه؛ همچون بررسی احادیث «مَنْ بَلَغ»، و بررسی «حدیث رفع»؛ و دیگر مطالب متنوّع فقهی و اصولی. • و همچنین برگزیده برخی کتب فقهی و اصولی.
مطلع انوار ج7
36بالحجّة الشّرعیّة، و مثل: ما قاله شیخنا الأُستاذ (قدّه) من أنّه هو الملکة الّتی یُقتدر بها علی ضَمِّ الکُبرَیات إلی الصُّغریات لاستنباط الحکم الشرعیّ الفرعیّ.
لکن لا مجالَ لنا فی النّقض و الإبرام فی طرد هذه التعاریف و عکسها؛ لأنّ اختلاف تعابیرهم لیس من جهة اختلافهم فی حقیقته، بل معناه واضح عند الجمیع، و اتّفقوا علیه. لکن لمّا کانوا بصدد تحریر المراد، قد عبّر کلٌّ بتعبیرٍ کان نظره فی هذا التعبیرِ مجرّدَ الإشارة إلیه بلفظٍ آخر و إن لم یکن هذا التعریف مساویًا له فی مفهومه.
و لَنِعم ما قال صاحب الکفایة (قدّه) مِن:
أنّهم لیسوا فی مقام بیان حدّه و لا1 رسمه، بل إنّما کانوا فی مقام شرح الاسم [اسمه] و الإشارة إلیه بلفظٍ آخر و إن لم یکن مساویًا له فی [بحسب] مفهومه، کاللّغوی فی بیان معانی الألفاظ بتبدیل لفظٍ بلفظٍ آخر و لو کان أخصّ مفهومًا أو أعمّ.2
و علی کلِّ حالٍ البحث عن معنی الاجتهاد و تعریفه کالبحث عن کونه مصدرًا أو اسم مصدرٍ، و البحث عن کونه مشتقًّا من الجُهد بالضمّ حتّی یکونَ معناه بذلَ الطاقة و القدرة فی تحصیل الحکم، أو أنّه مشتقٌّ من الجَهد بالفتح بمعنی: التعب حتّی یکونَ معناه تحمّلَ المشقّة فی تحصیل الحکم؛ جمیع هذه الأبحاث تطویلٌ لا طائل تحته، بل مضرٌّ بالمقصود، مخلٌّ للمطلوب، یوجب تفویتَ الأوقات بلا ثمرٍ، و تبعیدَ المسافة مُبعَّدًا عن الحقّ.
و الحقّ، الإغماض عن تعریفه رأسًا، مضافًا إلی أنّه لیس فی دلیل شرعیٍّ حتّی یکونَ موضوعًا لحکمٍ، بل هو معنی اصطلاحیّ. فما أدری ما الفائدة فی تحقیق طرده و
- خ ل: أو.
- کفایة الأصول، ص ٤٦٣.

