
مطلع انوار ج6
مباحث روایی تفسیری
جلد ششم از موسوعۀ گرانسنگ «مطلع انوار» اثر حضرت علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس سرّه، تحقیقات، یادداشتها و برداشتهای مؤلف از آثار مختلف، در موضوعِ «درایت الحدیث» و «علوم قرآن و تفسیر» میباشد که گردآوری چنین مباحثی در کنار هم که برخی مزیّن به تحقیقاتِ عمیق مرحوم مؤلّف است، برای اهل علم و فضل شکافندۀ افقی جدیدی در مبانی تفسیری و حدیثی خواهد بود. اهم مباحث این مجلّد، شاملِ: • ابحاث روایی: مباحثی مبسوط پیرامونِ جعل حدیث، تحقیقی دربارۀ شروح صحیفه سجادیه، اثبات سندیتِ توقیع وارد در ماه رجب و پاسخ به شبهات سندی و محتوایی آن، و همچنین متن برخی اجازه نامهها و ذکر احادیث برگزیده. • ابحاث تفسیری و قرآنی: شامل مباحثی پیرامونِ عدم تحریف قرآن، حجیتِ قرائات قرآنی، جمع آوری قرآن، و همچنین مطالب متنوّع تفسیری.
مطلع انوار ج6
129شرح هذا الحدیث: ”یؤیّدُه روایةُ مسلم من طریق غُندَر عن شُعبَة بلفظ: یَلِجِ النّار.“
و روی البخاریّ عن أنس و أبیهریرة بزیادة لفظ ”متعمِّدًا“، و کذلک أتت أحادیثُ فی غیر البخاریّ بهذه الزّیادة؛ ولکن من حقَّق النّظر و أبعد النُّجعَة فی مطارحِ البحث، یَجِدُ أنّ الرّوایاتِ الصحیحةَ الّتی جاءت عن کبار الصّحابة ـ و منهم ثلاثةٌ من الخلفاء الرّاشدین ـ تَدُلُّ علی أنَّ هذا الحدیث لم تکن فیه تلک الکلمةُ ”متعمِّدًا“، و کلُّ ذی لُبٍّ یستبعِدُ أن یکون النّبیّ قد نطق بها، لمنافاة ذلک للعَقل و الخُلق اللَّذَین کان الرّسول متّصفًا بالکمال فیهما.
[لفظ «متعمّدًا» از ساختگی و مجعولات روایت است]
لفظ «متعمّدًا» از ساختگی و مجعولات روایت است که روایت مجعول را عمداً بر لَهِ پیغمبر نه بر علیه او جائز شمرند
ذلک بأنَّ الکِذبَ ”هو الإخبار بالشّیء علی خِلاف ما هو علیه، سَواءٌ کان عمدًا أم خَطئًا“، و لعلّ هذه اللَّفظةَ قد تَسَلَّلت إلی هذا الحدیث من طریق ”الإدراج“ المعروف عند العلماء لیَسوغَ بها الّذین یَضَعون الحدیثَ علی رسول الله حِسبةً من غیر عمد؛ کما کان یفعل الصّالحون من المؤمنین و یقولون: ”نحن نَکذِبُ له، لا علیه“. أو یَتَّکئَ علیها الرّواةُ فیما یَروونه عن غیرهم علی سبیل الخطأ أو الوَهم أو سوءِ الفهم لکی لایکونَ علیهم حرجٌ فی ذلک، لأنّ المخطئَ غیرُ مأثوم؛ و مِن أجلِ ذلک وَضَعَ هؤلاء الرُّواةُ قاعدتَهم المشهورة: ”إنّما الکِذبُ علی مَن تعمَّدَه“.»
صفحه ٦١: «عن عبدالله بن الزّبیر قال:
”عَنانی ذلک (یعنی قلّةَ روایة الزّبیر)، فسألتُه (أی عن ذلک) فقال: یا بُنَیَّ! کان بینی و بینه صلی الله علیه (و آله) و سلّم مِن القَرابة و الرَّحِم ما عَلِمتَ و عمّتُه أُمّی، و زوجتُه خدیجةُ عمَّتی، و أُمّهُ آمنةُ بنتُ وهب [بن عبد مناف بن زهرة] و جدَّتی هالةُ بنت وَهَب بن عَبد مَناف بن زُهرة، و عندی أُمُّک و أُختُها عائشةُ عنده، ولکن سَمِعتُه یقول: من کَذَبَ عَلیَّ فلیَتَبوَّءْ مَقعدَه من النّار.“
