امام شناسی ج4

گفتیم سوره رعد مكّی است و عبد اللَه بن سلام در مدینه ایمان آورده و او را گواهی گرفتن در برابر مشركین مكه، اسقاط حجت و فرار از میدان احتجاج است، و حاشا لله و لرسوله. بعضی گویند: مكّی بودن سوره منافات ندارد كه بعضی از آیات آن مدنی باشد، و ممكن است تمام آیات سوره رعد در مكه نازل شده باشد لیكن این آیه در مدینه نازل شده و در شأن عبد اللَه بن سلام باشد. جواب آن است كه مجرد احتمال، جواز اثبات مدنی بودن آیه‌ای را در سوره‌ای مكّی نمی‌كند و باید برای اثبات این معنی نقل صحیح و قابل اعتماد در میان باشد، و در اینجا علاوه بر آنكه چنین نقلی نیست جمهور از علماء تصریح كرده‌اند كه این آیه مكّی است كما اینكه از بحر نقل شده است.¹

 و سیوطی گوید: سعید بن منصور و ابن جریر و ابن منذر و ابن ابی حاتم و نحّاس در كتاب «ناسخ» خود از سعید بن جبیر تخریج حدیث كرده‌اند كه: سئل عن قوله: و من عنده علم الكتاب أ هو عبد اللَه بن سلام رضی اللَه عنه؟ قال: و كيف و هذه السورة مكية؟!²

 «چون از سعید بن جبیر سؤال كردند كه آیا مراد از عالم به كتاب عبد اللَه بن سلام است؟ در پاسخ گفت: چگونه این كلام صحیح است در حالی كه سوره رعد در مكّه نازل شده است؟!».

 و ابن عبد البر در شرح حالات عبد اللَه بن سلام گوید: و قد قيل فی قول اللَه عزّوجّل: ﴿وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌﴾ ـ هو عبد اللَه بن سلام ـ و انكر ذلك عكرمة و الحسن و قالا: كيف يكون ذلك و السورة مكية و اسلام عبد اللَه بن سلام كان بعد³ «در آیه مباركه گفته شده است كه مراد به عالم به كتاب عبد اللَه بن سلام است، لیكن این گفتار را عكرمه و حسن بصری رد كرده‌اند و گفته‌اند: چگونه این حرف صحیح است با اینكه می‌دانیم سوره رعد در مكّه نازل شده است و اسلام عبد اللَه بن سلام بعد از آن بوده است».