امام شناسی ج4

را كه جمله وصفیّه است قرار داده است.¹

 البتّه این كار را زمخشری كرده تا ردائت و پستی كلام را توجیه كند و برای تفسیر حسن بصری وجهی تصوّر كند. ولی باید دانست تبدیل لفظی به لفظ دیگر كه دارای معنی صحیحی باشد موجب صحت لفظ اوّل نخواهد شد، و چون لفظ اوّل كه دلالت بر ذات كند در قرآن مجید وارد است لذا عطف صفت بر آن قبیح است. علاوه بر این از آنچه سابقاً گفتیم كه مراد از شهادت خدا به رسالت پیغمبر آیات وارده قرآنی است كه رسالت آن حضرت را تصدیق می‌كند در این صورت مناسب است كه آن آیات به ذات مقدّس نسبت داده شود كه دارای جمیع صفات كمال است نه به معنای وصفی، چون شهادت ذات پروردگار از همه قسم از اقسام شهادات بالاتر است. قال سبحانه: ﴿قُلْ أَيُّ شَيْ‌ءٍ أَكْبَرُ شَهادَةً قُلِ اللَهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ‌﴾². و اینكه زجاج گفته است كه: صحیح نیست خدا در صدق حكم خود استشهاد به غیر خود نماید تمام نیست زیرا همان طور كه فخر رازی گوید: چگونه جایز است خدا برای اثبات مطلب خود و صدق گفتارش به انجیر و زیتون و التین و الزیتون سوگند یاد كند لیكن جایز نباشد كه عالم به كتاب رای شاهد بگیرد؟!³

 احتمال دوّم آن است كه مراد به كتاب تورات و انجیل باشد و مراد از عالمین به كتاب علمای یهود و نصاری، و بر همین اساس سیوطی گوید: ابن جریر از طریق عوفی از ابن عبّاس روایت كرده است كه از او سؤال شد: و من عنده علم الكتاب؟ قال: هم اهل الكتاب من اليهود و النصاری‌⁴.

 چون یهود و نصاری در تورات و انجیل علائم نبوّت پیغمبر آخر الزّمان را خوانده‌اند و به آنچه انبیاء بشارت داده‌اند مطلّعند.

 این احتمال نیز صحیح نیست چون در آیه مباركه شهادت و گواهی عالم به كتاب را ذكر كرده است نه مجرّد علم را، و این سوره همان‌طور كه ذكر شد در مكّه بر پیغمبر فرود آمده است و در مكّه یك نفر از علمای یهود و نصاری به رسول خدا ایمان‌