امام شناسی ج4

منكرند نخواهد بود.

نقد و بررسی اقوال مختلف درباره‌ ﴿مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ‌﴾

 و امّا مراد از ﴿وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتابِ﴾‌ «و كافی است برای گواه بودن بین من و شما گواهی كسی كه در نزد او علم كتاب است».

 بعضی گفته‌اند كه مراد خود خداست، و فخر رازی این قول را نسبت به حسن بصری و سعید بن جبیر و زجاج داده است.¹ و زمخشری‌² و فخر رازی‌³ از حسن بصری نقل كرده‌اند كه او گفته است: لا و اللَه ما يعنی الا اللَه «سوگند به خدا كه خدا در اینجا خودش را قصد كرده است». و سیوطی گوید كه: ابن جریر و ابن منذر و ابن ابی حاتم از مجاهد تخریج حدیث كرده‌اند كه او گفته است: مراد خود خدای عزّوجّل است.⁴

 این احتمال صحیح نیست، چون اوّلًا خلاف ظاهر عطف است كه دلالت بر مغایرت دارد، و ثانیاً عطف صفت بر ذات غلط است، و همان‌طوری كه فخر رازی گوید: صحیح نیست كه بگوئیم: شهد بهذا زيد و الفقيه «به این امر زید و فقیه گواهی دادند». و مراد از فقیه خود زید باشد، بلكه باید گفت: زید فقیه شهادت داده است.⁵

 و علّامه طباطبائی به این معنی تصریح كرده‌اند و گفته‌اند كه: از همین جهت زمخشری عبارت حسن را تأویل كرده و جمله اوّل را به جمله صفتیّه تبدیل كرده است و گفته: كفی بالذی يستحق العبادة و بالذی يعلم علم ما فی اللوح المحفوظ الا هو شهيدا بينی و بينكم.⁶ یعنی كافی است آن كسی كه مستحق عبادت است و آن كسی كه علم لوح محفوظ را دارد آنكه گواه بین من و شما باشد». و در اینجا به جای لفظ جلاله «اللَه» كه دلالت بر ذات می‌كند لفظ الذی يستحق العبادة