امام شناسی ج4

 خواه حق و خواه باطل می‌دوند، و با وزش هر بادی می‌جنبند، دل آنها به نور علم روشن نشده و به مقام قابل اعتمادی پناه نیاورده‌اند».

 در اینجا ملاحظه می‌شود كه حضرت مردم را منحصر در این سه دسته نموده‌اند. اوّل عالم ربّانی كه امام یا تربیت یافته به دست امام است، آنكه انوار ملكوتیّه در دلش تابیده و از هوای نفس بالمرّه عبور كرده و شیطان خود را تسلیم و منقاد نموده و بر اسرار عالم كَون آگاه، دارای ضمیری منیر و قلبی بیدار، به حیات حقّ زنده و مربّی بشر است. دوّم مردمی كه در مقام پیروی از آن عالم ربّانی برآمده و قدم در راه سلوك نهاده و به نور او روشن و به همّت او در حركت‌اند. سوّم بقیّه مردم از دانی و عالی كه همه بر اساس پیروی از هوای نفس در مهابط هلاك، ساقط، و در زمره حیوانات محكوم به لذائذ حسّیّه گشته و از ادراك عوالم قرب یا همّت صعود بر آن مدارج و معارج محرومند. و محصّل مطلب آنكه مسؤولیّت و وظیفه امام ربط دلهای مردم است با خدا و دستگیری و ایصال به مقامات عالیّه قرب و لقاء. و البتّه تدبیر شئون اجتماع نیز از مقدّمات وصول به این مرحله است نه غایت از ایجاد و مقصود از آفرینش، و لذا در روایات وارد است كه اگر فرضاً در عالم بیش از دو نفر نباشند حتماً یكی از آنان باید امام باشد.

هیچگاه زمین از حجّت خدا خالی نیست‌

 ثقة الاسلام كلینی با سند خود از ابن طیّار روایت می‌كند قالَ: سَمِعْتُ أبَا عَبداللَهِ عليه السّلام يقُولُ: لَوْ لَمْ يَبْقَ فِی الارضِ إلّا اثنانِ لَكانَ احدُهُما الحُجَّة.¹

 «ابن طیّار می‌گوید: از حضرت صادق علیه السّلام شنیدم كه می‌فرمود: اگر در روی تمام زمین باقی نماند مگر دو نفر یكی از آنها حجّت خدا خواهد بود».

 و نیز با دو سند دیگر یكی از حمزة بن طیّار و دیگری از محمّد بن عیسی از حضرت صادق علیه السّلام روایت كرده است كه فرمود: لَوْ بَقِیَ اثْنانِ لَكانَ احَدهُما الحُجَّة عَلی صَاحِبَه‌² «اگر دو نفر بمانند، یكی از آنها حتماً حجّت خدای بر آن دیگری خواهد بود».

 و نیز با سند خود از كرّام روایت كند كه قالَ: قالَ أبُو عَبدِ اللَهِ عليه السّلام: لَوْ كَانَ النّاسُ رَجُلَيْنِ لَكانَ أَحَدهُمَا الإمامَ. إنَّ آخِرَ مَن يَمُوتُ الإمامُ لِئَلّا يَحْتَجَ‌