امام شناسی ج4

 باز در جای دیگر، قرآن مردم را به سه قسمت می‌كند: ﴿وَ كُنْتُمْ أَزْواجاً ثَلاثَةً* فَأَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ ما أَصْحابُ الْمَيْمَنَةِ* وَ أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ ما أَصْحابُ الْمَشْئَمَةِ* وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ* أُولئِكَ الْمُقَرَّبُونَ﴾.¹ و در آخر سوره می‌فرماید: ﴿فَأَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ* فَرَوْحٌ وَ رَيْحانٌ وَ جَنَّةُ نَعِيمٍ* وَ أَمَّا إِنْ كانَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ* فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ* وَ أَمَّا إِنْ كانَ مِنَ الْمُكَذِّبِينَ الضَّالِّينَ* فَنُزُلٌ مِنْ حَمِيمٍ* وَ تَصْلِيَةُ جَحِيمٍ﴾. منظور از مقرّبان درگاه خدا خصوص أئمّه اطهار علیهم السّلام هستند و افرادی كه در سایه تعلیم آنها به مقصود رسیده و در حرم خدا آرمیده و به خطاب‌ ﴿يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعِي إِلى‌ رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً﴾ مشرّف شده‌اند. و مراد از اصحاب یمین مردمی هستند كه در راه شریعت و تبعیّت از امام بوده ولی به مقصد نرسیده و مقام و منزلت قرب برای آنان حاصل نشده است. و مراد از اصحاب المشئمة كه آنها را از مكذّبین ضالّین قلمداد می‌كند مردم خودسر و خود رأی هستند كه به آراء و افكار خود می‌بالند و از پیروی امام سر می‌پیچند. و این حقیقت را أمیرالمؤمنین علیه السّلام برای كمیل بن زیاد نَخَعی بیان می‌فرماید.

 قالَ كُمَيلُ بنُ زِيادٍ: أَخَذَ بِيدَی أميرُالمؤمنِينَ عَلِیٌّ بْنُ أَبِيطالبٍ عليه السّلام فَأخرَجَنِی إلی الجَبّانِ فَلَمَّا أصْحَرَ تَنَفَّسَ الصُّعَداءِ ثُمَ‌ قالَ: يا كُمَيْلُ إنَّ هَذِهِ القُلُوبَ أوعِيَة فَخَيرُها أوْعاها، فَاحْفَظْ عَنِّی مَا أَقُولُ لَكَ: النّاسُ ثَلثَة: فَعالِمٌ رَبّانِیُّ، وَ مَتعَلِّمُ عَلی سَبِيلِ نَجاة، وَ هَمَجٌ رَعاعٌ أتباعُ كُلِّ ناعِقٍ، يَميلونَ مَعَ كُلِ ريحٍ، لَم يَسْتَضيئوا بنورِ العِلْمِ، وَ لَمْ يَلْجَأُوا إلی رُكنٍ وَثِيقٍ.²

 «كمیل بن زیاد می‌گوید: أمیر المؤمنین علیّ بن أبی‌طالب علیه السّلام دست مرا گرفت و به سوی مقبره به راه افتادیم. چون حضرت وارد صحرا شد نفسی عمیق كشید و فرمود: ای كمیل این دلها ظرفهائی است و بهترین آنها آن دلی است كه گنجایشش بیشتر باشد. آنچه من با تو می‌گویم حفظ كن و از خاطرت محو مساز. مردم سه دسته هستند: عالمی است عارف به خدا و مربّی گم گشتگان به وادی حقیقت، و شاگردی است كه در پیروی از آن عالم راه نجات را می‌پیماید، و مردمی هستند نادان و بی فكر، اوباش و بی منزله و قیمت كه به دنبال هر صدائی كه بلند شود.