امام شناسی ج4

تنها بدون هیچ رابطه‌ای از زن و فرزند، و پدر و مادر، و خواهر و برادر، و شریك و همسایه، و حاكم و محكوم، و رئیس و مرئوس در جزیره‌ای سبز و خرّم زندگی كرده و از همه مواهب مادّیّه متمتّع شود باز این نگرانی و اضطراب در او هست، خاطرات پریشان او را رنج می‌دهد و هر لحظه كه به یاد نقاط ضعف و نقصان خود می‌افتد در پریشانی واقع می‌شود، حسّ دوری از حریم امن و امان الهی كه منزلگه واقعی اوست تمام نعمتهای این جزیره خرّم را بر او زهر نموده و مناظر زیبای آنها را چون هیاكل غول و دیو جلوه می‌دهد. بشر تا به خدا ربط پیدا نكند آرام نمی‌گیرد، آرامش او فقط و فقط با انس با خداست‌ ﴿أَلا بِذِكْرِ اللَهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ‌﴾¹.

 آرامش و سكون خاطر و ذكر خدا در دل جای نمی‌گیرد مگر به تعلیم مربّی كامل كه همه راههای آخرت را طیّ كرده و به سَلُونِی قَبْلَ أَن تَفْقِدُونِی زبانش گویا است. او است كه می‌تواند راهبر شود نه آن كه خود فاقد این صفت است. بشر یا باید به این مرحله برسد و یا باید در تحت تعلیم و تربیت شخص رسیده قرار گیرد، اوّلی امام است و دوّمی مأموم، و فرض ثالثی وجود ندارد. در قرآن كریم حكایت زبان جهنّمی‌ها را بیان می‌كند كه آنها به خازنان جهنّم می‌گویند: ﴿وَ قالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ ما كُنَّا فِي أَصْحابِ السَّعِيرِ* فَاعْتَرَفُوا بِذَنْبِهِمْ فَسُحْقاً لِأَصْحابِ السَّعِيرِ﴾.²

 «اگر ما یا خود به مقامی رسیده بودیم كه مستقّلًا درك می‌كردیم و احتیاج به هیچ گونه مربّی نداشتیم و یا پیروی از شخصی می‌نمودیم كه او به مقام عقل و ادراك حقائق و اسرار رسیده و مستقّلًا مورد افاضات حضرت سبحان قرار گرفته بود، در امروز از مردم جهنّم نبودیم. جهنّمی‌ها اعتراف به گناه خود می‌كنند پس مرگ و نابودی باد بر آنان». از این آیه استفاده می‌شود كه گناه اصحاب سعیر كه یاران جهنّم باشند فقط خود سَر بودن و به آراء شخصیّه عمل كردن و در تحت تربیت امام نرفتن است گرچه در نزد خود دارای افكار عالی و پسندیده باشند ولی آن كافی نیست. یا باید شخص به مقام عقل مستقلّ بدون نیاز به عوامل خارجی برسد یا از چنین عقلی شنوا و پذیرا باشد و گرنه جای او در دوزخ نفس امّاره و آراء باطله و خاطرات شیطانیّه بوده و مقام تجسّم آنها در عوالم دیگر به صورت جهنّم‌های برافروخته خواهد بود.