امام شناسی ج4

مراد از هادی أمیر المؤمنین علیه السّلام است‌

 و بنابراین روایات كثیری كه از فریقین روایت شده است كه رسول خدا صلّی اللَه علیه و آله و سلّم فرموده است: «من ترساننده هستم و علی بن أبی‌طالب علیه السّلام هدایت كننده است» همگی معنی خود را خوب نشان می‌دهند كه مراد از منذر دعوت كننده به سوی حقّ است، و رسول خدا مصداق عنوان هادی و مصداق عنوان منذر هستند، یعنی هدایت با دعوت و انذار. و لیكن علی بن أبی‌طالب دارای نبوّت نبوده و دعوت ندارد بلكه فقط مقام او عنوان هدایت و رهبری به سوی خداست.

 و ما قبل از اینكه در بحث این گونه روایات وارد شویم لازم است اوّلًا معنی منذر و هادی را بنمائیم تا موقعیّت امام علیه السّلام و وظیفه و مقدار تحمّل او روشن شود. انذار به معنای هشدار دادن و متنبّه نمودن است، و هدایت به معنای رهبری كردن و به مقصود رسانیدن است. در ذیل تفسیر آیه شریفه در تفسیر «بیان السّعادة» گوید: رسول خدا مانند كسی است كه از خواب بیدار می‌كند و افرادی را كه در بیابان راهی به آبادی ندارند و آنجا همه گونه درّندگان فراوان و وحوش و مارهای هلاك كننده و سایر جانوران موذی وجود دارد و آن مردمان خواب ابداً خبری از گم شدن و ابتلاء به این موانع و مهالك ندارند آنها را بیدار و متنبّه و متوجّه می‌سازد، همین كه آنها بیدار شدند ناچار به دنبال كسی می‌گردند كه راه را به آنها نشان دهد و از آن بیابان قفر به آبادی و عمران رهبری كند. آن دلالت كننده و رهبر به سوی عمران، هادی و امام است‌¹.

 و شیخ اسماعیل حقّی بروسوی از غزالی در كتاب «شرح اسماء حسنی» نقل كرده است كه او گفته است: هادی كسی است كه خواصّ بندگان خدا را به مقام معرفت ذات خدا رهبری كند به طوری كه تمام موجودات را به نور خدا ببیند و شهود اشیاء به تبع شهود خدا شود، و عوام از بندگان خدا را به آیات و مخلوقات خدا رهبری كند تا از آنها پی به ذات مقدّس او برند، و هر مخلوقی از مخلوقات را در برآوردن حاجاتش به امور ضروری آن مخلوق رهبری كند. به طفل نوزاد كه تازه از رحم مادر بیرون آمده راه مكیدن پستان را بیاموزد، و به جوجه در وقت خروج از تخم راه دانه چیدن، و به‌