امام شناسی ج4

لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ﴾، قال: محمد المنذر و الهادی اللَه عز و جل‌¹ «منذر محمّد صلّی اللَه علیه و آله و سلّم و هدایت كننده خداست». و نیز نظیر این روایت را ابن جریر و ابن مردویه از ابن عبّاس تخریج كرده‌اند.²

 گرچه در حقیقت هادی خداست لیكن ظاهر این آیه كه هادی را در مقابل پیغمبر قرار داده است مراد كسی است كه مردم را به سوی خدا هدایت نماید. بنابراین، این تفسیر خلاف ظاهر آیه بوده و قابل قبول نیست.

 وجه دوّم‌ آنكه گفته‌اند: مراد از هادی خود رسول خداست، و كلمه لكل قوم متعلّق به هاد بوده و بر آن مقدّم شده است، و در اصل چنین بوده است: إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ هادٍ‌ لِكُلِّ قَوْمٍ «ای رسول ما تو فقط ترساننده هستی و هدایت كننده‌ای هر قوم و جمعیتی را». و بنا بر این كلمه لكل قوم متعلّق به كلمه هاد خواهد بود³ و این از عكرمه و ابو الضّحی‌⁴ و حسن بصری و جبائی‌⁵ نقل شده است. سیوطی گوید: ابن جریر از عكرمة و ابو الضحی تخریج روایت كرده است در قول خدای تعالی: ﴿إِنَّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِكُلِّ قَوْمٍ هادٍ﴾، قالا: محمد صلی اللَه علیه و آله و سلم هو المنذر و هو الهادی‌⁶ «گفته‌اند كه محمد صلی اللَه علیه و آله و سلم هم منذر و هم هادی است». و نیز نظیر این روایت را ابن جریر و ابن مردویه از ابن عباس تخریج كرده‌اند⁷.

 این قول گرچه خلاف ظاهر آیه نیست لیكن از نقطه نظر معنی قابل خدشه است و آن اینكه به چه جهت در آیه منذر بودن رسول خدا به نحو اطلاق وارد شده است و لكن هدایت آن حضرت نسبت به هر جمعیّتی بوده است؟ اگر رسول خدا برای هر جمعیّتی رهبر باشد برای همان جمعیّت نیز منذر است، و بنابراین باید كلمه ﴿لِكُلِّ قَوْمٍ﴾ متعلق به كلمه ﴿مُنْذِرٌ﴾ و كلمه ﴿هادٍ﴾ هر دو باشد در حالی كه متعلّق به خصوص كلمه هاد در آیه مباركه است.

 وجه سوّم‌ آنكه مراد از هادی خصوص پیغمبر هر زمانی بوده باشد. یعنی ای پیغمبر تو در این زمان مردم را از عذاب خدا می‌ترسانی و به معجزه خودت قرآن مجید دعوت می‌كنی و هدایت می‌نمائی، و در هر زمان انبیاء با معجزات خود مانند اژدها