کتاب ذی‌قیمت «رسالةٌ حولَ مسئلةِ رؤیةِ الهلال» اثر نفیس حضرت علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه، مکاتبات و مراسلاتی است به زبان عربی پیرامون «مسئله رؤیت هلال» که بین ایشان و استاد مکرّمشان آیة‌اللَه حاج سید ابوالقاسم خوئی رضوان‌اللَه‌علیه برقرار بوده است. مرحوم آیة‌اللَه خوئی برخلاف مشهور، معتقد به عدم لزوم اشتراک افق در میان شهرها و کشورها بوده و صرف رؤیت در یک قسمت از زمین را برای حکم به دخول ماه جدید در جمیع امکنه، کافی می‌دانستند. مرحوم علامه طهرانی در طیّ مراسلات و مکاتباتی به نقد و رد این نظریۀ استاد، همراه با ادلۀ متقن و شواهد مستدل و قرائن قطعی و مؤیداتی از علم هیئت و نجوم، پرداخته و جمیع مواضع استاد خویش را یک‌به‌یک به مهمیز نقد کشانده و به‌روشنی به ثبوت می رساند که حق با نظر مشهور است که اشتراک آفاق بین شهرها و کشورها برای دخول ماه جدید لازم و ضروری است و حکم به دخول ماه در یک شهر، موجب حکم به دخول آن در بلاد بعیده نخواهد بود و آنها باید طبق افق شهر یا کشور خویش، دخول ماه را مورد توجه قرار داده و طبق همان احکام شرعی خویش را معمول دارند. این کتاب، شامل ابحاث علمی، فقهی و فنّی بوده که به زبان عربی از ناحیۀ طرفین نگاشته شده است که برای اهل علم و فضل و طالبان فقاهت فنی و اجتهادی در شناخت شیوۀ صحیح استنباط و اجتهاد، و کیفیت تجمیع شواهد و قرائن، و چگونگی دلالت ادلّه، الگویی بی‌نظیر می‌باشد.
رسالة حول مسألة رؤية الهلال
80و ثالثاً بمجرّد خروج القمر عن تحت الشعاع رئی فی ناحیةٍ من النَّواحی.
و ذلك، لأنّا ذكرنا أنّ فی كلّ آنٍ، یكون وقت الغروب فی ناحیةٍ؛ فإذا خرج القمر عن تحت الشعاع فی أی آنٍ من الآنات، یكون وقت غروبٍ فی ناحیةٍ؛ و یراه أهل هذه الناحیة.
فما ربّما یقال مثلًا: رُئی الهلال بعد الخروج بثلاث ساعات؛ إنّما هو فی ناحیةٍ یكون غروبها من الناحیة المحاذاة لخروج القمر بثلاث ساعات؛ لا أنه لابدّ و أن رُئی بعد ثلاث ساعات فی جمیع النقاط.
و رابعاً لا یمكن تحقّق رؤیة الهلال فی لیلة واحدة لجمیع بقاع الأرض.
و ذلك، لأنّ القمر إذا خرج عن تحت الشعاع رئی فی الآفاق المشتركة؛ و هی الآفاق التی تشترك فی رؤیته حین اشتهر فوق الافق، و لم یغرب بعدُ.
و أمّا الآفاق البعیدة لا تكاد یرونه؛ لاختفائه بعد نصف ساعةٍ تحت الافق. بل یرونه فی اللّیلة القادمة.
و لایمكن أزید من لیلتین؛ و ذلك لأنّ الأرض تتحرّك حول نفسها دوراً كاملًا فی أربع و عشرین ساعةً؛ فبخروج القمر عن تحت الشعاع یراه أهلُ الأرض جمیعاً فی طول أربع و عشرین ساعةً.
و هذا یطول فی لیلتین لا أكثر.
فما ربّما یقال من أنه یمكن أن یكون أوّل الشهر المتحقّق برؤیة الهلال فی جمیع النّواحی فی لیلة واحدة كلامٌ خالٍ عن السداد.
كما أنّ ما قیل من تحقّق الشهربتحقّق لیلتین علی‌أقلّ تقدیر، لم یفهم له معنى محصّلٌ.