کتاب ذی‌قیمت «رسالةٌ حولَ مسئلةِ رؤیةِ الهلال» اثر نفیس حضرت علامه آیة‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه، مکاتبات و مراسلاتی است به زبان عربی پیرامون «مسئله رؤیت هلال» که بین ایشان و استاد مکرّمشان آیة‌اللَه حاج سید ابوالقاسم خوئی رضوان‌اللَه‌علیه برقرار بوده است. مرحوم آیة‌اللَه خوئی برخلاف مشهور، معتقد به عدم لزوم اشتراک افق در میان شهرها و کشورها بوده و صرف رؤیت در یک قسمت از زمین را برای حکم به دخول ماه جدید در جمیع امکنه، کافی می‌دانستند. مرحوم علامه طهرانی در طیّ مراسلات و مکاتباتی به نقد و رد این نظریۀ استاد، همراه با ادلۀ متقن و شواهد مستدل و قرائن قطعی و مؤیداتی از علم هیئت و نجوم، پرداخته و جمیع مواضع استاد خویش را یک‌به‌یک به مهمیز نقد کشانده و به‌روشنی به ثبوت می رساند که حق با نظر مشهور است که اشتراک آفاق بین شهرها و کشورها برای دخول ماه جدید لازم و ضروری است و حکم به دخول ماه در یک شهر، موجب حکم به دخول آن در بلاد بعیده نخواهد بود و آنها باید طبق افق شهر یا کشور خویش، دخول ماه را مورد توجه قرار داده و طبق همان احکام شرعی خویش را معمول دارند. این کتاب، شامل ابحاث علمی، فقهی و فنّی بوده که به زبان عربی از ناحیۀ طرفین نگاشته شده است که برای اهل علم و فضل و طالبان فقاهت فنی و اجتهادی در شناخت شیوۀ صحیح استنباط و اجتهاد، و کیفیت تجمیع شواهد و قرائن، و چگونگی دلالت ادلّه، الگویی بی‌نظیر می‌باشد.
رسالة حول مسألة رؤية الهلال
30ساعات؛ فلیلة الثلاثین كلّها تكون من شهر رمضان، إذا كان اللّیل مثلًا عشر ساعات؛ و بمجرّد طلوع الفجر یدخل الفطر و هكذا إذا خرج عن تحت الشعاع و هو تحت الأرض.
مثلًا إذا فرضنا كون القمر عند الغروب بأُفق طهران تحت الشعاع بعشر درجاتٍ
و یطول خروجه عنه على مقدار عشرین ساعةً؛ فلا محالة یخرج عن تحت الشعاع و هو واقع تحت الأرض؛ فلابدّ و أن نلتزم بأنّ ثُلث یوم الثلاثین أو نصفه أو ثُلثیه و هكذا من شهر رمضان و الباقی من الشوّال.
و هكذا یكون دخول الشهر فی كلّ نقطةٍ نقطةٍ من بقاع الأرض طولًا، غیره فی نقطةٍ أُخرى بحسب ساعات اللّیل و النهار.
فهل یمكن لأحدٍ أن یلتزم بهذه المحاذیر التی یساوی الالتزام بها، إنكار ضروریات الإسلام، بل جمیع الملل و الأدیان، بل جمیع الامم و الأقوام؟ كلّا. فبهذه الوجوه لم یلتزم أحدٌ، بل لم یتفوّه بأنّ الشهور القمریة، هو نفس الخروج عن تحت الشعاع. بل الجمیع متّفقون على أنّ للرؤیة دخلًا فی ذلك.
فجمیع الملل بانون على الرُّؤیة؛ فإذا رأوه حكموا بانقضاءِ الشهر السابق و دخول اللّاحق.
اختلاف الآفاق هو السبب الاصلی لرؤیة الهلال فی بعض البلاد دون بعض
فإذن لمّا كانت الأرض كرویةً؛ و هی معذلك تدور حول نفسها بحركتها